نقل‌قول: پشه های حقیقی خانواده
calicidae

طبقه بندی

بیش از 3100 گونه ، 34 جنس و سه زیر خانواده به اسامی Anophelinae - Culicinae,و Toxorhinchitinae (قبلا به آن Megharininae گفته می شود ) در این خانواده وجود دارد . جنسهای مهم این خانواده از نظر پزشکی دارای پراکندگی جهانی هستند و شامل Mansonia,Aedes,Culex,Anophels می باشند .
جنسهای Psorophora,Sabetes,Haemagogus مختص دنیای جدید هستند .

انتشار

پشه ها انتشار جهانی دارند و تنها منطقه عاری از پشه ها ، قطب جنوب است . پشه ها تا ارتفاع 5500 متر بالای سطح دریا و عمق 1250 متر پایین تر از سطح دریا ( در معاون و دره های عمیق ) دیده می شوند . بعضی جنسها مثل سابیتس و هما گوگوس محدود به آمریکای مرکزی و جنوبی هستند و بعضی جنس ها مثل آنوفل ، کولکس و آإدس پراکندگی جهانی دارند .

مرفولوژی
طول بدن پشه ها بین 3 تا 10 میلی متر بوده ولی اکثر گونه ها 4 تا 6 میلی متر طول دارند ، پشه ها را با دو صفت می توان از خانواده های مشابه مثل Chaboridae , Dixidae و Chironomidae متمایز کرد :
1. داشتن یک خرطوم بلند و مشخص و متمایل به جلو .
2. داشتن تعداد زیادی فلسهای کوتاه و متراکم روی رگبالهای سطح بال و همچنین سینه و شکم . پاها در پشه ها باریک و بلند و با بندهای تقریبا هم فطر دیده می شوند . سه قسمت سر ، سینه و شکم در پشه هاکاملاً مشخص است .
سر در این حشرات تقریباً کروی و قلبی شکل ، دارای یک جفت چشم مرکب درشت ، یک خرطوم بلند ، یک جفت ، 16 بندی در نرها و بک جفت پالپ پنج بندی هستند .شاخک 15 بندی در ماده ها دارای موهای کوتاه و کم تراکم ولی در نرها پرمانند و دارای موهای بلند متراکم است . غلاف خرطوم از تغییر شکل لب زیرین بوجود آمده که در ماده ها حاوی یک جفت آرواره بالا ، یک جفت آرواره پایین و یک هیپوفارینکس بلند و نوک تیز است . لب بالا به صورت تیغه ایی بلند و نسبتاً پهن در سطح بالایی خرطوم واقع شده که همراه آرواره ها و هیپوفارینکس کانال غذایی را تشکیل می دهند . کانال بزاقی به صورت مجرای باریکی درون هیپوفارینکس قرار دارد . در نرها آرواره ها تحلیل رفته و یا وجود ندارند بنابراین قادر به گزش و خونخواری نیستند . یک جفت غده بزاقی سه شاخه در سینه وجود دارد که حاوی ترکیبات ضد انعقاد و آلرژن هستند .
سینه دارای سه بند است که بند میانی (MesothorX) رشد زیادی داشته و بخش اعظم قفسه سینه را تشکیل می دهد . در سطح پشتی سینه Scutum رشد زیادی دارد و در عقب آن قطعه کوچک Scutllum دیده می شود که ساده یا سه قسمتی بودن لبه آن در تشخیص پشه های آنوفلینه از کولیسینه اهمیت دارد . بالها نسبتاً بلند و باریک بوده و سطح رگبالها پوشیده از فلس است . پاها بلند و باریک است و قطربندهای ران با ساق و پنجه تقریباً مشابه است . پنجه ها پنج بندی و در انتها دارای یک جفت ناخن ، یک موی ظریف به نام Empodium در وسط ناخنها و گاهی یک جفت بالشتک یا Polvilli هستند .
شکم در پشه ها لوله ای یا استوانه ایی شکل است که در نرها قسمت انتها مجهز به زواید جفتگیری یا کلاسپر (Clasper) و در ماده ها مجهز به دو سرسی (Cerci) کوتاه است .

تخم پشه ها ممکن است مجهز به کیسه های هوایی طرفی باشند . پشه ها دارای چهار مرحله ی لاروی هستند . لاروها دارای سه قسمت سر ، سینه و شکم مشخص بوده و در آب زندگی می کنند . سر در لاروها گرد تا بیضی و نسبتاً بزرگ ، دارای یک جفت شاخک لاروی ساده و یک چشم مرکب لاروی یا مجازی هستند اگر گونه ها در جلوی سر دارای یک جفت برس یا ابریشمهای دهانی بزرگ و مشخص هستند که به کمک آنها ذرات معلق در آب را صید می کنند .
سینه تقریباً کروی و یک پارچه و دارای موهای متعدد ساده یا منشعب است و هیچ گونه اندام حرکتی ندارد . شکم دارای 9 بند مشخص و مجهز به موهای ساده یا منشعب و یا تزیینات خاص بوده و در انتهای یک جفت سوراخ تنفسی است . این سوراخها ممکن است مستقیماً به روی سطح پشتی بند ما قبل آخر شکم و یا در انتهای لوله ای مشخص و استوانه ای به نام لوله ای تنفسی (Respiratory siphon) قرار داشته باشند . آخرین بند شکم دارای یک قطعه کیتینی سخت به نام زین Saddle و دو جفت عضو بلند و پهن و شفاف به نام Gill (آبشش) بوده که وظیفه آنها تبادل اسمزی و تنظیم فشار اسمزی مایعات درون بدن لارو است . لارو اکثر گونه ها از اکسیژن آزاد هوا استفاده کرده و در سطح آب قرار می گیرند ولی بعضی گونه ها مثل انواع مانسونیا دارای سیفون کیتینی و اره ایی شکل بوده که آن را درون ساقه ی گیاهان آبزی فرو کرده و از اکسیژن موجود در ساقه گیاهان استفاده می کنند . شفیره دارای بدنی خمیده بوده که از دو قسمت سر – سینه (Cephalothorax) پهن و شکم خمیده و باریک تشکیل شده است . اندام تنفسی شفیره به صورت دو لوله نسبتاً کوتاه و قیفی شکل به نام شیپور تنفسی (Respiratory Trumpt) دیده می شود .
دو زیر خانواده آنوفلینه و کولیسینه به خصوص جنس های آنوفل و کولکس در مراحل مختلف زندگی دارای مشخصات خاص و قابل تشخیص از یکدیگر هستند .

بیولوژی پشه های حقیقی

پشه ها حشراتی با دگردیسی کامل و دارای چهار مرحله لاروی هستند . تخم ، لارو و شفیره آنها آبزی ولی بالغ آنها خشکی زی می باشند . لاروها هیچ شباهتی با حشره بالغ چه از نظر مرفولوژی و چه از نظر بیولوژی و نحوه ی تغذیه ندارند . محل های تخم ریزی و رشد لارو پشه ها ، آّبهای راکد و یا آبهای با جریان بسیار کند است که به آن لانه لاروی (Breeding place) گفته می شود . لانه های لاروی پشه ها بسیار متنوع و شامل آبهای بسیار کم مثل آب جمع شده در شکاف تنه درختان یا جای پای حیوانات و حتی آب جمع شده در پشت کولرها ، تا آبهای با حجم بسیار زیاد مثل برکه ها و استخرهای طبیعی و مصنوعی می باشد ، هم چنین بعضی از پشه ها آبهای شیرین و بعضی شور ، تعدادی آبهای نسبتاً تمیز و بعضی حتی آبهای خیلی کثیف مثل فاضلابها و بالاخره آبهای بدون گیاه و یا با پوشش گیاهی را ترجیح می دهند . شناخت لانه های لاروی انتخابی توسط هر گونه و درک بیولوژی آن تأثیر بسزایی در اتخاذ استراتژی مناسب جهت برنامه های کنترل پشه ها و نهایتا بیماری های منتقله توسط پشه ها دارد .
از نظر تغذیه ایی لاروها غالباً فیلتر فیدینگ (Filter Feeding) هستند و ذرات معلق و پلانگتونهای موجود در آب را با ابریشمهای دهانی خود صید و اصطلاحاً فیلتر می کنند .
شفیره ها تغذیه نمی کنند و به حالت خمیده و کم تحرک در سطح آب قرار دارند . ولی در صورت تحریک شدن با حرکات سریع خود به زیر آب رفته و بعد از مدت کوتاهی به سطح آب باز می گردند .طول هر مرحله از زندگی پشه ها در شرایط مناسب به شکل جدول زیر خلاصه شده است .
دوره تخم گذاری تغذیه و نمو لارو شفیرگی طول عمر و تولید مثل
مرحله تخم لارو1 لارو2 لارو3 لارو4 پوپ پشه بالغ
مدت به روز 1-3 1-2 2-3 1-3 2-3 1-3 چندین روز تا چند ماه

پس از خروج حشره بالغ از شفیره ، جفتگیری طی مراسم خاص هر گونه صورت می گیرد که به آن رقص عروسی یا Swarig گفته می شود . در بیشتر پشه ها این عمل در حال پرواز و نزدیک به محل لانه لاروی ، در اواخر روز و هنگام غروب صورت می گیرد . عمل جفتگیری فقط یک بار در طول زندگی پشه انجام گرفته و حشره ماده پس از آن ذخیره اسپرم خود تا پایان عمر استفاده می کنند . طول عمر پشه های نر کوتاه بوده و فقط چند روز پس از جفتگیری زنده می مانند ولی ماده ها تا چندین هفته تا چند ماه بسته به گونه پشه و شرایط محیطی زنده خواهند بود .پشه های ماده در آخر فصل و با سرد شدن هوا چند نوبت خونخواری کرده و ذخیره چربی بدنشان (Fat body) افزایش پیدا می کند . ، سپس در محل های مناسب و محفوظ مستقر و وارد مرحله زمستانگذارانی یا خواب زمستانی یا هیبرناسیون یا استیواسیون (Aestivation) گفته می شود . عوامل متعددی از جمله بوی بدن ،CO2 ، اسید لاکتیک متصاعد شده از بدن ، رنگ و بالاخره حرارت بدن در جلب پشه ها به میزان دخالت دارند که در این بین نقش حس بویایی و شاخک های حشره از سایر عوامل و حواس مهم تر است . عده ایی از پشه ها تمایل زیادی به خونخواری از انسان دارند که به آنها پشه های انساندوست یا Anthropophilic و به سایر پشه ها که تمایل بیشتری به خونخواری از حیوانات دارند ، حیوان دوست یا زئوفیل Zoophilie گفته می شود . هم چنین پشه ها بر اساس محل های خونخواری و محلهای استراحت و هضم خون به سه گروه تقسیم می شوند :
1. پشه های اهلی Domestie : این گروه از پشه ها خونخواری خود را در داخل اماکن سرپوشیده و استراحت و هضم خون خورده شده را نیز در همان محل ها انجام می دهند ، بنابراین پشه های اهلی اصطلاحاً درون خوار (Endophagous) و درون زی (Endiphilic) هستند .
2. پشه های نیمه اهلی Sub domestie : این گروه خونخواری خود را فقط در اماکن انسانی و سرپوشیده انجام داده ولی برای هضم خون و استراحت به خارج از اماکن می روند و اصطلاحاً درون خوار ولی برون زی (Exophilic) هستند .
3. پشه های وحشی wind : این گروه به ندرت چه برای خونخواری و چه برای استراحت و هضم خون وارد اماکن می شوند و اصطلاحاً برون خوار (Exophagous) و برون زی هستند.
نقش پشه های گروه اول در انتقال بیماریهای انسانی مهم تر از دو گروه دیگر است ولی مبارزه با آنها از طریق سمپاشی ابقایی عملی تر و ساده تر می باشد .گروه دوم به خصوص پس از عملیات سمپاشی به دلیل تماس کمتر با سطوح سمپاشی شده داخل اماکن ، اهمیت بیشتری از نظر انتقال پیدا می کنند . گروه سوم در حفظ سیکل روستایی بیماریهایی مثل تب زرد و مالاریا حایز اهمیت هستند . برای کنترل پشه های نیمه اهلی و وحشی ، سمپاشی لانه های لاروی با سموم لاروکش مؤثرتر از سایر روشهای سمپاشی است . ولی پشه های اهلی با سمپاشی ابقایی به خوبی کنترل می شوند .
پشه های ماده در شرایط کاملاً مناسب حرارتی و رطوبتی ( دمای حدود 25 درجه و رطوبت نسبی 70%) ظرف دو تا سه روز خون خورده شده را هضم و بدنشان پر از تخم می شود . از زمان خونخواری تا زمان هضم کامل خون آمادگی برای تخم گذاری ، دوره رشد تخمکها نام دارد و چون این دوره با هضم خون توأم است آن را دوره گونوتروفیک (Gonothrophic cycle) می نامند . در ابتدای دوره گونوتروفیک شکم پشه های خون خورده (Blood fed) متورم و قرمز رنگ است ، سپس به تدریج شکم از قسمت انتهایی سفید می شود که به پشه در این مرحله نیمه باردار (Semi gravid) گفته می شود .در نهایت شکم کاملاً سفید می گردد که در این مرحله به پشه ،Gravid گفته می شود . عمل خونخواری و تخمک گذاری پشه ها اغلب در شب و همیشه روی آب ، یا در حین پرواز و یا در نزدیک سطح آب انجام می شود .
عمل تخمک گذاری ممکن است به صورت تکی و به حالت صورت موازی با سطح آب صورت گیرد ، در این صورت تخمها ممکن است مجهز به اتاقچه ها یا کیسه های هوایی طرفی(Float) شوند ، مثل پشه های آنوفل و یا ممکن است بدون کیسه هوایی باشند ، مثل تخم پشه های آإدس ، در عده ای از پشه ها نیز تخمک گذاری به صورت دسته جمعی ، چسببیده به هم و به حالت عمودی به شکل یک ذورق (Raft) در سطح آب انجام می شود ، مانند پشه های کولکس ، تخمها عموماً بیضی یا استوانه ای و سفید رنگ بوده و پس از یک الی دو ساعت در مجاورت هوا تیره می شوند . اغلب پشه ها در طول عمر خود چهار الی پنج بار تخم ریزی کرده و در هر نوبت 100 الی 300 تخم و به طور متوسط 1000 تخم می گذارند .

اهمیت پزشکی

پشه ها با پراکندگی وسیع و حضور خود در اماکن انسانی از طریق گزش و تزریق بزاق به بدن باعث ایجاد آزار و مزاحمتهای فراوان برای انسان می شوند که به صورت خارش ، تورم ، التهاب موضعی و تحریکات پوستی که در افراد حساس و در صورت تعداد گزش زیاد می تواند موجب عوارض عمومی و حتی درماتیت شود ، بروز می کند . مسأله مهم تر در مورد پشه ها بیماریهای متنوع و مهمی است که منتقل می کنند . به طور کلی پشه ها ناقل سه گروه از عوامل پاتوژن به انسان هستند :
1- پلاسمودیوها Plasmodium : پلاسمودیومها تک یاخته هایی از گروه اسپوروزوا (Sporozoa) و دارای سیکل جنسی هستند که در تعداد زیادی از پستانداران و پرندگان یافت شده و در آنها ایجاد بیماری مالاریا می کنند . میزبان نهایی پلاسمادیوم پشه ها هستند . سیکل جنسی انگل در بدن پشه ها سپری می شود و مهره داران به عنوان میزبان واسط ، پذیرای فرم غیرجنسی انگل می باشند . بیش از یک صد نوع پلاسمودیوم وجود دارد که فقط چهار نوع آن به اسامی P.falciparum عامل مالاریای سه – یک بدخیم ، P.vivax عامل مالاریای سه – یک خوش خیم ، P.malarie عامل مالاریای چهار – یک خوش خیم و P.ovale عامل نوعی مالاریای سه – یک خوش خیم در آفریقا انواع انسانی هستند و باعث ایجاد بیماری مالاریا در انسان می شوند . سه گونه ی اول پراکندگی جهانی دارد و در ایران نیز یافت می شوند . ولی نوع چهارم محدود به مناطقی از آفریقاست . بیش از نیمی از مردم جهان در مناطق مالاریاخیز زندگی می کنند و هنوز نیز هر ساله فقط در آفریقا یک میلیون نفر از افراد (اکثراً) زیر چهارده سال )در اثر این بیماری تلف می شوند . پلاسمودیوم های انسانی فقط توسط بعضی انواع پشه های آنوفل منتقل می شوند . برای مثال در ایران از 19 گونه آنوفل موجود فقط 7 گونه آنها ناقل هستند .
مکانیزم انتقال بدین شکل است که پشه های آنوفل هنگام خونخواری ، سلولهای اولیه جنسی یا گامتوسیتها (Gametocytes) را که در خون محیطی فرد بیمار در گردش هستند ، برداشت می کند . این گامتوسیتها در معده پشه تبدیل به گامتهای نر و ماده ( پس از تقسیم و کاهش کروموزومی ) شده و عمل لقاح در معده انجام و سلول تخم (Zygot) تشکیل می شود . زیگوت بعد از تشکیل در یک سمت باریک و تیز شده که به آن (Ookinet) می گویند . این سلول از سلول های دیواره معده عبور و در زیر غشای پایه شروع به تقسیم کرده و تبدیل به اُاُسیست (Oocyst) می شود که حاوی تعداد بسیار زیادی سلولهای سوزنی شکل و باریک اسپوروزوئیت (Sprozoit) است نهایتاً اُُُاُسیست ( که در این مرحله به آن اسپوروسیست نیز می گویند ) پاره شده و اسپوروزوئیتها خود را به غدد بزاقی می رسانند . در این حالت پشه آلوده کننده است . به سیکل تکثیر جنسی انگل در بدن پشه اسپوروپوگونی (Sprogony) گفته می شود . در خونخواری بعدی پشه آلوده تعداد زیادی اسپوروزوئیت را همراه بزاق به بدن انسان تزریق و باعث بیماری فرد می شود .
2- فیلرها (Filaria) : فیلرها خانواده ای از کرمهای گرد یا نماتدها هستند که تماماً توسط بندپایان منتقل می شوند . پشه ها ناقل سه نوع فیلر انسانی هستند .
Wuchereria bancrofti : مهمترین نوع فیلر منتقله توسط پشه هاست و پراکندگی وسیعی در سرتاسر مناطق حاره و بعضی مناطق نیمه حاره از جمله آمریکای جنوبی و مرکزی ، آفریقا ، شرق آسیا ، مناطق شرق اقیانوس آرام ، اطراف دریای مدیترانه و استرالیا دارد . این انگل موجب بیماری الفانتیازیس (Elephantiasis) در انسان می شود . این بیماری مختص مناطق شهری است . غربی ترین مرز انتشار این بیماری در آسیا ، بخش کمی از شرق پاکستان است و بعد از آن دیگر دیده نمی شود .
Brugia malayi : بیشتر در مناطق روستایی و بخشهایی از آسیا شامل جنوب هند ، مالزی ، اندونزی ، تایلند ، هندوچین ، چین ، گینه جدید ، فیلیپین و جزایر پلی نزیا وجود دارد . مخزن این گونه علاوه بر انسان ، میمونها ، گربه و مورچه خوار هستند .
Brugia timori : این گونه پراکندگی بسار محدودی دارد و منحصر به جزایر تیمور در جنوب اندونزی است و در حیوانات دیده نمی شود .
فیلترهای فوق در مناطق مختلف توسط انواعی از پشه های آنوفل ، کولکس ، مانسونیا و اُاِدس منتقل می شوند . در آمریکا بعضی انواع پشه های هماگوگوس و سابیتس نیز ناقل هستند . مکانیزم انتقال فیلترها مشابه و بدین صورت است که میکروفیلرهای غلافدار موجود در خون فرد بیمار همراه خون وارد بدن پشه شده ، در محوطه سینه دوبار پوست اندازی کرده و تبدیل به لاروهای سن

می شوند . این لاروها خود را به خرطوم پشه رسانده و در هنگام خونخواری بعدی از طریق خرطوم خارج و از محل گزش وارد بدن فرد می شوند .
- آربوویروسها Arthropods Born Viruses : آربوویروسها ، گروهی از ویروسها هستند که همگی توسط بندپایان منتقل می شوند . تاکنون بیش از صد نوع ویروس که از طریق پشه ها به انسان منتقل می شوند ، شناسایی شده اند که از این تعداد حدود نوع آنها باعث ناراحتی های شدید و حتی کشنده می شوند . از این میان می توان به بیماریهای مثل تب زرد یا Yellow fever nyong Fever ، Onyong ، Chikungunya Fever ، West nile Fever ، Gongo crime Fever ، آنسفالیتهای ونزوئلایی و سنت لوئیز در آمریکا و آنسفالیت ژاپنی اشاره نمود .
از بیماریهای فوق فقط تب وست نایل (نیل غربی ) در ایران وجود دارد که توسط پشه های کولکس منتقل می شود . سیکل زندگی ویروسها در بدن پشه ناقل بدین شکل است که ویروسها در حین تغذیه همراه با خون وارد معده پشه شده و در سلول های پوششی (Epithelial) معده شروع به تکثیر می کنند ، پس از آن وارد حفره عمومی بدن و سلولهای بافتهای مختلف مثل سلولهای سیستم عصبی و غدد بزاقی می شوند و در آنجا به تکثیر خود ادامه می دهند . بعضی از ویروسها قادرند تخمدانهای پشه را مورد تهاجم قرار داده و در آنجا نیز تکثیر پیدا کنند .در این صورت تخمهای حشره ، نوزادان و نهایتاً پشه های نسل بعد را آلوده می کنند ( انتقال عمودی ) این نحوه انتقال از نظر انتشار ، حفظ بیماری و شناخت اپیدمیولوژی آن اهمیت بسیاری دارد .

روشهای مبارزه و کنترل پشه ها

روشهای مهم مبارزه با پشه ها عبارتند از : مبارزه و محافظت فردی ، روشهای فیزیکی و مکانیکی مبتنی بر اصول مهندسی محیط زیست یا روشهای محیطی ، مبارزه شیمیایی
(سمپاشی) مبارزه بیولوژیکی و مبارزه ژنتیکی .

1- مبارزه و محافظت فردی : یکی از ساده ترین و مؤثرترین روش کنترل پشه ها و بیماریهای منتقله توسط آنها ایجاد محافظت فردی در مقابل گزش پشه هاست . این عمل از طریق نصب توری برای در و پنجره ها ، هواکشها و کانالها ، استفاده از پشه بند در مناطق آلوده ، هنگام خواب در هوای آزاد و استفاده از ترکیبات دور کننده مثل Dimethyl phatalate ، Dethyl Tolumide بخصوص در طول شب و هنگام خواب و استراحت انجام می گیرد . همچنین سمپاشی با استفاده از حشره کش های پیرتیروئیدی و حشره کش هایی با خاصیت تدخینی بالا مثل D.D.V.P (دیکلروفوس ) که دارای خاصیت تاثیر فوری (knock Down) هستند به صورت اسپری و بمبهای آئروسل روشی مفید ولی هزینه بر در منازل و محلهای کوچک است که انسان را برای مدت کوتاهی از گزش پشه ها محفوظ می دارد .
2- روشهای فیزیکی و مکانیکی یا روشهای محیطی : هدف این روشها محدود کردن و از بین بردن لانه های لاروی و یا تغییر شکل آنهاست به طوری که برای رشد لارو مناسب نباشد . اقدامات مهم جهت دستیابی به این اهداف عبارتند از : زهکشی ، خشک کردن باتلاقها ، پر کردن چاله ها و گودالهای آبهای راکد و هرز آبهای سطحی و گاهی نیز جریان دادن به آبهای راکد و از بین بردن پوشش گیاهی درون آبهای راکد که برای گونه های خاصی مناسب است ( البته اقدام اخیر ممکن است چنین آبهایی را برای گونه های دیگری مناسب سازد که چنانچه این گونه ها ناقل باشند، اقدام مفیدی نخواهد بود ) روشهای فوق در دراز مدت بسیار مفید ، با ثبات و دایمی هستند ولی در عین حال روشهایی پر هزینه بوده و انجام آنها در توان سازمانهای دولتی و با بودجه های بالا است .
3- مبارزه شیمیایی(سمپاشی) :این روش می تواند علیه لارو و یا بالغ انجام گیرد . برای سمپاشی لارو از سموم لاروکش (Larvicide) مثل سبز پاریس (Green Paris) که از قدیمی ترین سموم لاروکش با کاربرد وسیع است ، همچنین از سموم عالی مصنوعی مثل Temephos یا ابیت ( Abate) که ممکن است به صورت گرانول ، پودر و امولسیون تهیه و مصرف شوند استفاده می گردد . از دیگر مواد لاروکش روغنها هستند که ممکن است طبیعی مثل گازوئیل و نفت سفید و یا مصنوعی و تجاری مثل Maraliol Hs , Flit MLO باشند . روغنها هم از طریق فیزیکی ( با مسدود کردن سوراخهای تنفسی باعث خفگی لاروها می شوند ) و هم از طریق جذب شدن باعث مسمومیت و مرگ لاروها می شوند .
برای سمپاشی حشره بالغ از سموم شیمیایی آلی و بادوام و به روش ابقایی (Residual sprying) استفاده می شود . برای این منظور از سموم متعددی مثل DDT به میزان 2gr/m2 ، گامکسان 0/4gr/m2 ، بایگون 2gr/m2 و مالاتیون و فنیتون به میزان 1/5gr/m2 استفاده می شود . در این حال باید تمام سطوح داخلی ساختمان ها در سطح وسیع در مناطق تحت کنترل سمپاشی شده و در سال بسته به میزان دوام سم ، 2 تا چهار نوبت تکرار شود . مبارزه شیمیایی سریع ترین راه کنترل پشه ها بخصوص در زمان اپیدمی بیماریهای منتقله می باشد .
4- مبارزه بیولوژیک :
مفهوم مبارزه بیولوژیک استفاده از عوامل بیماریزا و دشمنان طبیعی یک موجود به منظور از بین بردن و کنترل جمعیت آن است . مبارزه بیولوژیک با توجه به این که آلودگی محیط زیست را به همراه ندارد و نسبتاً کم هزینه است و از طرف دیگر معمولاً در محیط تثبیت می شود ، سالهاست نظر متخصصین حشره شناسی و علوم زیستی را به خود جلب نموده است . از عوامل مهم و مفید کنترل بیولوژیک پشه ها که غالباً در مرحله لاروی مؤثر هستند می توان به ماهیهای لاروخوار گامبوزیا (Gambozia) که در آبهای کم عمق رهاسازی می شوند و همچنین به باکتریهایی مثل Basillus torengiensis سروتایپ14 که کاربرد وسیعی در بسیاری از مناطق دنیا پیدا کرده و دارای اسپورهای حاوی کریستال سمی و کشنده برای لارو پشه هاست اشاره کرد . این باکتریها به شکل انبوه تولید و به همراه مواد بی اثر و یا غلظت مشخص درون لانه های لاروی ریخته می شوند . لاروها در اثر خوردن اسپورهای سمی مسموم و از بین می روند . علاوه بر این ها بعضی از قارچها مثل Coelomomyces و Culicinomyces و تعدادی از نماتدها مثل Romanomermis ,culicivorax و حتی تک یاخته ها و ویروسهای بیماری زا برای حشرات شناسایی و بطور محدود استفاده شده اند ولی کاربرد چندانی پیدا نکرده اند . عوامل بیولوژیک مذکور برخلاف سموم شیمیایی هیچ تاثیری روی انسان ، حیوانات و گیاهان آبزی ندارند .
5- مبارزه ژنتیکی : اساس این مبارزه که بیشتر روی حشرات ناقل مختلف در بهداشت موفقیت آمیز بوده ،کنترل مگسهای مولد میاز استفاده زیادی شده است . ایجاد ناسازگاری سیتوپلاسمی و تبدیل پشه های ناقل به غیر ناقل از طریق وارد کردن ژن های ناسازگار به آنها و رهاسازی این پشه ها در طبیعت به منظور جایگزین کردن جمعیت غیر ناقل با ناقل از دیگر روشهای مبارزه ژنتیکی هستند .

پشه خاکیها
SandFiles

خانواده پسیکو دیده

پشه خاکیها حشراتی بسیار کوچک و ظریف و در عین حال از نظر بهداشتی بسیار حائز اهمیت می باشند . این حشرات ناقل چندین بیماری مهم در متاطق مختلف جهان از جمله ایران هستند ، خانواده پسیکو دیده دارای دو زیرخانواده بزرگ به اسامی Pschodinae وPhelbotominae است که زیرخانواده اول خونخوار نبوده و اهمیت پزشکی ندارند ولی انواع زیرخانواده فلبوتومینه دارای انواع خوانخوار و ناقل بیماری هستند . این زیر خانواده شامل 600 گونه در پنج جنس است که عملاً فقط انواع سه جنس Lutscmyia,Phlebotomus و Sergentomyia حایز اهمیت هستند . گونه های جنس اول (فلبوتوموس) ناقل انواع لیشمانیا (Lishmania) در دنیای قدیم و گونه های جنس لوتزومیا ناقل بیماریهای انسانی در دنیای جدید بوده و مختص قاره آمریکا می باشند . گونه های جنس سرژانتومیا قدرت انتقال بیماریهای انسانی را ندارند و در دنیای جدید نیز دیده نمی شوند . انواع سرژانتومیا بعضی از انگلهای لیشمانیا را به خزندگان منتقل می کنند که به آن لیشمانیوز مارمولک (Lizard leishmaniiasis) می گویند .

مرفولوژی پشه خاکیها

حشرات زیر خانواده فلبوتومینه که به آنها پشه خاکی گفته می شود دارای جثه ای کوچک به طول 1.5 تا 4 میلی متر و بدون پرمو هستند . چشمهای مرکب درشت و پاهای نسبتا بلندی دارند . شاخکهای بلند و با یندهای کوتاه دارند که در نر و ماده به یک شکل هستند . قطعات دهانی به صورت یک خرطوم کوتاه ، پهن و نامشخص بوده که طول آن کاملا از پالپ و شاخکها کمتر است . قطعات دهانی از یک لب بالا ، یک جفت آرواره بالا ، یک جفت آرواره پایین ، یک لب زیرین و یک هیپوفارنکس تشکیل شده است در سطح سر نقوش و طرح هایی وجود دارد که فرم و تزیینات درونی آنها متفاوت است و در تشخیص انواع پشه خاکیها کمک می کند . به این صورت که در سطح بالای فارینکس اندام یا طرح کوزه مانندی وجود دارد که شکل و تزیینات درونی آن در هر گونه اختصاصی است و به آن طرح حلق یا Pharynx Armature گفته می شود . در منطقه بالای حفره دهانی و قسمت سیباریوم طرح و دندانه هایی وجود دراد که در پشه خاکیهای جنس سرژانتومیا رشد کامل و مشخص می یابد . اغلب دندانه های سیباریوم واضح است ولی در پشه خاکیهای جنس فلبوتوموس این طرح و دندانه های سیباریوم تحلیل رفته و نامشخص است . به این طرح بالای حفره های دهانی Boccal Armature گفته می شود .
در پشه خاکیها به راحتی دوبالان بسیار کوچک غیرخونخوار و شبیه فلبوتوموسها قابل تشخیص است . بدین صورت که که بال نسبتاً باریک و نوک تیز و پوشیده از مو بوده و در حالت استراحت با زاویه ای بین 45 تا 60 درجه نسبت به بدن قرار می گیرد .
رگبندی بالها نیز فرم خاصی دارد بدین شکل که اولا فاقد سلول بسته هستند و ثانیا رگبال طولی دوم بال دو منشعب می گردد . سطح بال و سینه نیز پوشیده از موهای بلند است .

بیولوژی پشه خاکیها

حشراتی با دگردیسی کامل هستند . ماده ها تخمگذار بوده و عمل تخمگذاری به صورت تک تک انجام می گیرد و بین 15 الی 400 تخم در هر نوبت گذارده می شود . تخمها معمولاً در خاکهای با رطوبت بالا ، در محل لانه میزبان و شکافها ، زیرخاک و برگهای در حال پوسیدن ، در خاک کف طویله ها و اصطبل ها و کلاً در محل هایی که مواد عالی مورد نیاز لارو وجود داشته باشد ، قرار داده می شوند . تخمها بیضی و کشیده به طول 0.3از 0.4 میلی متر و با نقوش سطحی شبیه به سنگفرش هستند و در شرایط مناسب پس از 6 الی 17 روز باز می شوند . لاروها کرمی شکل با سر بزرگ سیاه رنگ و مشخص با آرواره های قوی بوده و در انتها دارای چهار ابریشم بلند معروف به ابریشم دمی هستند . لارو پشه خاکیها شباهت زیادی با لارو کک ها دارد ، با این تفاوت که لارو کک ها فاقد ابریشم های دمی هستند . در سطح بدن لارو پشه خاکی ابریشم های کوتاه و ضخیم با انتهای برجسته و معروف به موهای چوب کبریتی (Match stick hairs) مشاهده می شود . چهار مرحله لاروی وجود دارد . طول لاروهای سن آخر گاهی تا 6 میلی متر نیز می رسد . دوره لاروی بین 3 تا 8 هفته است که در شرایط نامناسب طولانی می شود .
لاروها دارای قطعات دهانی ساینده بوده و از مواد آلی غیر زنده موجود در محل مثل گیاهان پوسیده ، مدفوع و اجساد حیوانات و گاهی از قارچها تغذیه می کنند . شفیره کمی خمیده و در انتها پوسته لاروی با چهار ابریشم دمی را بهمراه دارد . شفیره ها در محل زندگی لاروی تشکیل شده و دوره شفیرگی یک الی دوهفته طول می کشد . در مناطق سردسیر ، زمستانگذرانی پشه خاکیها به حالت لاروسن چهارم صورت می گیرد .
در مرحله بلوغ فقط حشرات ماده خونخوار هستند و حشرات نر از مواد قندی و شیره گیاهان تغذیه میکنند . پشه خاکیها به دلیل داشتن خرطوم ضعیف و قدرت کم خونخواری معمولاً قسمتهای نازک تر پوست مثل صورت ، پشت دستها ، روی پاها و حاشیه زخمها را جهت خونخواری انتخاب می کنند ، همچنین ترجیح در انتخاب نوع میزبان ، در گونه های مختلف متفاوت است . بعضی انواع از خزندگانی مثل مارمولک و سمندر تغذیه می کنند . بسیاری از گونه ها از جوندگان و خرگوشها تغذیه کرده و برخی از حیوانات بزرگتر و پرندگان تغذیه می کنند که تمام گونه های حیوان دوست (Zoophilic) هستند ولی بعضی خون انسان را ترجیح می دهند و انسان دوست (Anthropophilic) هستند . از انواع حیوان دوست می توان به گونه هایی مثل Phle,argentipes و بیشتر انواع سرژانتومیا و از انواع انسان دوست به گونه هایی مثل Ph.papatasi و Phle.sergenti اشاره کرد . با این حال بیشتر گونه ها در صورت عدم دسترسی به میزبان مناسب ، قادر به خونخواری از انسان نیز هستند . حشرات بالغ پرواز کننده های ضعیفی بوده و اغلب پروازهای کوتاه و منقطع دارند ، به همین دلیل گزش آنها در طبقات بالای ساختمان به ندرت دیده می شود به همین دلیل گزش آنها در طبقات بالای ساختمان به ندرت دیده می شود . بالها در حال استراحت زاویه ای بین 45 تا 60 درجه با بدن تشکیل می دهد . بیشترین جمعیت پشه خاکیها را در مناطق سردسیر در فصل تابستان و در مناطق گرمسیر در بهار و پاییز مشاهده می کنیم .

اهمیت پزشکی

الف- اثرات گزش : پشه خاکیها علی رغم جثه کوچک خود ، دارای بزاق سمی و حساسیت زا هستند و گزش آنها ایجاد خارشهای شدید به خصوص در افراد حساس می کند . معمولا اولین تماس ها با گزش پشه خاکی ، عوارض ناچیزی به همراه دارد ولی پس از مدت کوتاهی عوارض آلرژیک بروز کرده و در محل گزش پاپولهایی ایجاد می شود که یک تا دو هفته باقی می مانند . بیشتر پشه خاکیها جهت تکمیل خونخواری بیش از یک نقطه را مورد گزش قرار می دهند و اغلب دو یا چند گزش نزدیک هم دیده می شود .
ب- انتقال بیماریها : مهمترین بیماریهای منتقله توسط پشه خاکیها ، انواع لیشمانیوز است . این بیماریها که توسط انگلهای تک یاخته تاژکدار از خانواده Typanosomatidae و جنسLeishmania ایجاد می شوند ، دارای انواع بسیار متعددی هستند که تشکیل کمپلکس هایی را در نقاط مختلف جهان داده و بیماریهایی با مشخصات بالینی مختلف ایجاد می کنند . سه نوع لیشمانیوز به طور عمده وجود دارد :
1- لیشمانیوز پوستی که در ایران شناخته شده و دارای دو فرم است :
الف : سالک روستایی یا سالک مرطوب که عامل آن L.tropica ، ناقل اصلی آن Ph.sergenti و مخزن آن انسان و سگ های آلوده می باشند . لیشمانیوز پوستی در آفریقا توسط L.acthiopica و در آمریکا توسط L.mexicana ایجاد می شود .
2- لیشمانیوز پوستی مخاطی یا اسپوندیا (Espundia) که توسط L.braziliensis و L.amazonensis ایجاد و به وسیله پشه خاکیهای جنس Lotzomiya منتقل می شوند . این انگلها در دنیای قدیم دیده نمی شوند .
3- لیشمانیوز احشایی یا درونی یا Kala Azar (Visceral leishmanios) که توسط انگلهای L.donovani ایجاد می شود و دارای زیرگونه های مختلفی می باشد و توسط پشه خاکیهای مختلف مثل Ph.major در ایران منتقل می شود .
بیماریهای بعدی بیماریهای باکتریال به نام کاریون (carion's disease) یا تب اورویا (Oroya Fever) و یا Bartonellosis است . عامل این بیماری باکتری بسیار کوچک بنام Bartonella hasilliformis است که نخستین بار در کشورهای کلمبیا ،پرو ، شیلی ،اکوادور و بولیوی گزارش گردید . در سال 1983 بیماری به شکل اپیدمیک در کلمبیا ظرف 9 ماه 200000 نفر را مبتلا و باعث مرگ 1800نفر شد . این بیماری مختص آمریکای مرکزی و جنوبی است و توسط چندین گونه از پشه خاکیهای جنس لوتزومیا منتقل می شود .
سومین گروه عوامل بیماریزا ویروسها می باشند که یک نوع آنها توسط پشه خاکیها منتقل شده و بیماری به نام تب پشه خاکی (Sand Fly Fever) یا تب سه روزه و یا بواسطه ناقل اصلی آن یعنی Ph.papatasi تب پاپاتاسی ایجاد می کند . این بیماری شدت وحدت نسبتاً کم و علایمی شبیه آنفولانزا دارد. بدین صورت که تب به طور ناگهانی شروع شده و بیمار متعاقب آن دچار سردرد، چشم درد ، خشکی گردن و پشت دردهای رماتیسمی می شود . کاهش گلبولهای سفید خون (Leucopenia) نیز معمولاً دیده می شود.
این بیماری در اروپا ، آسیا ، آمریکای جنوبی و آفریقا شامل کشورهای حوزه دریای مدیترانه ، روسیه ، ایران ، پاکستان ، هند ، پاناما ، برزیل ، ترینیداد ، مناطق گرمسیری آفریقا و در مناطقی که Ph.papatasi وجود ندارد نیز دیده می شود ولی ناقل اصلی آن در مناطق آندمیک همین پشه خاکی است . بیماری تب پشه خاکی در اکثر مناطقی که سالک روستایی دیده می شود، وجود دارد . این بیماری دارای انتقال عمودی است که در حفظ بیماری و انتقال مجدد آن در فصل جدید بسیار حائز اهمیت است .

روشهای مبارزه و سمپاشی پشه خاکی ها

پشه خاکیها همانگونه که ذکر شد قدرت و ارتفاع پرواز کمی دارند و افرادی که در محل های بلند ساختمان ها ساکن می شوند اغلب از گزش آنها در امان هستند . مبارزه با پشه خاکیها در اماکن و اطراف ساختمانها به راحتی با سمپاشی توسط سمومی مثل پرمترین ، BHC و بایگون قابل اجراست . روش سمپاشی ساختمان در قسمت سمپاشی پشه های حقیقی توضیح داده شد. به دلیل طولانی بودن سیکل تخم تا تخم و حساس بودن پشه خاکیها نسبت به اکثر سموم غالباً یک نوبت سمپاشی در سال جمعیت آنهارا به خوبی کنترل کرده و در این فاصله قادر به تجدید جمعیت خود نیستند . استفاده از توریها و پشه بندهایی با سوراخهای ریز برای در و پنجره و هنگام استراحت مفید خواهد بود . در مناطقی که افراد ناچار به حضور در فضای باز در هنگام غروب و یا در طول شب هستند ، می توان از پمادهای دور کننده (Repellents|) حاوی ترکیبات دی اتیل تولوآمید و یا دی متیل فتالات در قسمتهای برهنه پوست و از لباسهای مناسب و پوشیده استفاده کرد .

نقل‌قول:

کک ها Fleas

راسته siphonaptera یا Aphaniptera

کک ها به عنوان ناقلین بیماری خطرناک و کشنده طاعون می باشند که با ایجاد اپیدمی ها و پاندمیهای بزرگ تاکنون باعث مرگ میلیونها نفر از انسانها شده اند.

کک ها دارای بیش از 3000 گونه در 200 جنس هستند که 94 % آنها انگل پستانداران و به خصوص جوندگان بوده و مابقی انگل پرندگان هستند. تعداد محدودی از کک ها دارای اهمیت پزشکی هستند. میزان اهمیت ککها به دو عامل بستگی دارد :
1-میزان تماس و ارتباط با انسان
2-میزان حساسیت آنها نسبت به بیماریهای انسانی از قبیل طاعون و تیفوس
مرفولژی کک ها :
ککها از نظر شکل کلی تا حدی مشابه بوده و همگی دارای فشردگی طرفی هستند و سطح پشتی و شکمی آنها باریک است. اندازه کک ها بین 0.5 تا 8 میلی متر و در انواعی که دارای اهمیت پزشکی هستند بین تا 3 میلی متر هستند . سه قسمت بدن کاملاً فشرده بوده ولی قابل تشخیص هستند . سر تقریباً مثلثی شکل بوده و در سطح زیرین صاف است.

کک ها فاقد بال بوده و در سینه دارای بندهای مشخص و سه جفت پای قوی هستند که پای سوم از بقیه قوی تر و بلند تر است.
این وضعیت خاص پاها امکان جهش زیاد، گاهی تا 300 برابر طول بدن به کک ها می دهد.
در نرها انتهای شکم مجهز به یک جفت کلاسپر یا پارامر بوده که اغلب دو یا سه شاخه دارند. پنیس و دنباله آن گاهی به دلیل طویل و پیچ خورده بودن فنر پنیس نامیده می شود درون شکم مشخص است.
انتهای شکم ماده ها نسبتاً گرد و ساده است وزواید خارجی ندارد. درون بند پنجم یا ششم شکم یک کیسه ذخیره اسپرم خمیده و ویرگول شکل دیده می شود که شکل آن در تشخیص گونه های مختلف کک ها حایز اهمیت است.
بیولژی :
کک ها دارای دگردیسی کامل هستند. حشرات بالغ خونخوار و لاروها از مواد آلی موجود در محیط و لانه میزبان تغذیه می کنند. شفیره دارای پیلهابریشمی چسبیده بوده، بلافاصله پس از تشکیل با لایه ای از خاک و غبار پوشیده شده و تشخیص آن مشکل می گردد.
بعضی از کک ها دارای میزبان اختصاصی یا ترجیحی بوده ولی اکثراً دارای تنوع میزبان دارند. تخم ریزی در کک ها به صورت دفعات متناوب بوده و هر نوبت 15 تا 30 تخم گذاشته که پس از 12 الی 14 روز باز می شوند. لاروها باریکند و سر کوچک و سیاه رنگی دارند. دوره لاروی در شرایط مناسب 10 تا 12 روز و در شرایط نامساعد تا چندین ماه طول می کشد.
طول دوره شفیرگی 2 تا 3 هفته بوده و در صورت نبود میربان دوره شفیرگی تا یکسال هم طول می کشد.
کک ها از نظر تغذیه و عادت به میزبان و مدت زمان حضور روی میزبان به چهار دسته تقسیم می شود :
1-ککهایی که فقط هنگام تغذیه روی بدن میزبان قرار گرفته و پس از اتمام تغذیه پوست بدن میزبان را رها می کنند . کک های این گروه دارای میزبان اختصاصی هستند مثل کک انسان Human flea یا Pulex irritans
2- ککهایی که تنوع میزبان داشته و به راحتی قادر به خونخواری از انسان و حیواناتی که در دسترس باشند هستند.
این گروه نیز فقط هنگام تغذیه و خونخواری روی بدن میزبان قرار می گیرند.مثل کک های موش قهوه ای یا بندری یا Xenopsylla cheopis
3- کک هایی که از نظر میزبان اختصاصی عمل می کنند . کک های این گروه به میزبان خود چسبیده ، تقریباً تا پایان عمر در سطح بدن میزبان زندگی می کنند و حضور دایمی دارند مثل کک مرغ یا Echidnophaga gallinacea
4- کک هایی که میزبان متنوعی دارند ولی در صورت اتصال به یک میزبان تا آخر عمر بر روی بدن آن باقی می مانند و حضور دایمی در بدن میزبان دارند مثل کک شیگو یا جیگر Chigo - Jigger یا Tunga penetrance
اهمیت پزشکی :
کک ها از دو جنبه حایز اهمیت هستند. اول گزش و ایجاد مزاحمت و عوارض پوستی ناشی از گزش و دوم انتقال بیماری.

کک ها به دلیل داشتن قطعات دهانی زننده و قوی و قدرت خونخواری زیاد و متناوب به عنوان حریص ترین حشرات خونخوار معرفی شده و گزش آنها ایجاد تحریک و خارش می نماید.
گزش کک ها در افراد حساس، واکنشهای آلرژیک عمومی و حتی درماتیت ایجاد می کند. شدت عوارض بستگی به تعداد کک و حساسیت فرد دارد.
کک Tunga penetrance که به کک شیگو یا جیگر Chigo or Jigger Flea معروف است، پوست را سوراخ و وارد بدن شده و از این طریق در فرد مبتلا عفونت و حتی قانقاریا ایجاد می کند.
از نظر انتقال بیماری، کک ها ناقل چند بیماری مهم به انسان هستند :
1-طاعون یا Plague
این بیماری در اصل بیماری جوندگان وحشی است و انتقال آن به صورت تصادفی به جوندگان اهلی و انسان صورت می گیرد. عامل بیماری باکتری به نام Yersinia pestis بوده که در دستگاه گوارش کک تکثیر پیدا کرده و نهایتاً باعث انسداد نسبی یا کامل پیش معده کک می شود.در این مرحله وقتی کک خونخواری می کند بخشی از خون خورده شده با باکتری مخلوط و تحت فشار منفی عضلات حلق و مری و به محض خارج شدن خرطوم از پوست ، به صورت استفراغ مجدداً از طریق خرطوم خارج و با محل گزش تماس پیدا کرده و فرد را مبتلا می کند.
ککها از نظر حساسیت به سه گروه غیر حساس ، نیمه حساس و شدیداً حساس تقسیم می شوند.مهمترین گروه کک های نیمه حساس هستد.زیرا گروه اول قادر به انتقال بیماری نیست و گروه دوم پس از مدت کوتاهی در اثر انسداد کامل پیش معده و گرسنگی تلف خواهد شد. مهمترین کک از نظر انتقال طاعون گونه Xenopsylla cheopis است.
مهمترین کک ها از نظر بهداشتی و انتقال بیماری که دارای پراکندگی جهانی نیز هستند عبارتند از :
1- Pulex irritans معروف به کک انسان است . گونه غالب موجود در اماکن انسانی است . این کک فاقد شانه و شیار مزوپلورال است.
2- X . cheopis به این گونه از کک ها ، کک موش قهوه ای ، انباری ، کشتی و شرقی گفته می شود. و مهمترین گونه ناقل بیماری است. این کک فاقد شانه ولی دارای شیار مزوپلورال است.
3- Nosopsylllus Fasciatus این گونه به نام کک شمالی یا موشهای اهلی نامیده می شود. این کک فقط دارای شانه سینه است.
4- Ctenocephalides canis کک سگ و Ctenocephalides.felis کک گربه : این کک ها دارای شانه سر و هم دارای شانه سینه هستند.
5- Leptopsylla . spp همانند کک های سگ و گربه دارای شانه سر وسینه است ولی چشم ندارد و انگل موشهای خانگی است.
6- Tunga peneterance کک شیگو یا جیگر : این کک تا به حال از ایران گزارش نشده است. ماده این کک از طریق سوراخ کردن پوست وارد بدن شده و تغذیه و تخم ریزی می کند.
در ایران کانون های طاعون در استانهای خراسان ، کردستان و آذربایجان غربی بوده که کانون اول در حال حاضر غیر فعال و خاموش بوده ولی دو کانون دیگر فعال هستند . بیماری در این کانون ها به صورت اپی زئوسی بین جوندگان و کک ها در جریان است. جوندگان اهلی از جمله راتوسها نسبت به بیماری شدیداً حساس بوده و در صورت ابتلا تلف می شوند. بعد از مرگ راتوسها ( موش سیاه ) کک های آلوده آنها آزاد و به انسان حمله می کنند . این عامل باعث شیوع اپیدمی می شود. حوندگان نیمه حساس موجب حفظ بیماری در کانوهای طبیعی می شود.
2- تیفوس آندمیک Murine typhus :
این بیماری که به تیفوس موشی و تیفوس مورن نیز معروف است. در درجه اول بیماری جوندگان به خصوص موش قهوه ای بوده و انسان میزبان اتفاقی آن است. عامل بیماری Richettsia mooseri نام دارد و همراه خون آلوده وارد بدن کک شده ، در دستگاه گوارش تکثیر پیدا می کند و باعث آلوده شدن مدفوع و همولنف کک می گردد. انتقال از طریق تماس مدفوع یا همولنف کک در اثر له شدن ، با محل گزش، زخم و مخاط چشم صورت می گیرد. مهمترین ناقل این بیماری گونه X. cheopis است ولی انواع N. fasciatus - C. canis - C. felis - P. irritance قادر به انتقال بیماری هستند.
3- عفونتهای سستودی ( کرمهای پهن نواری شکل ) :
سه نوع از سستودها توسط کک به انسان منتقل می شوند :
1-کرمهای نواری سگ و گربه
2- کرمهای نواری موش به خصوص رت: تخم این کرمها همراه مدفوع میزبان دفع و توسط لارو کک ها خورده می شود. و نهایتاً در بدن کک بالغ به سیستی سرکوئید تبدیل می گردد. چنین کک های چنانچه توسط میزبان اصلی یا به طور تصادفی توسط انسان خورده شوند (بوسیدن سگ با مواد غذایی آلوده ) سیتی سرکوئید
موجود در آنها آزاد شده و فرد مبتلا به این انگلها می گردد.
3- تولارمی Pasteurella tularensis
4- تب Q
روشهای سمپاشی و کنترل کک ها :

برای مبارزه با کک ها در منازل مسکونی می توان از سم پاشی با سموم مالاتیون 2% - گامکسان 1% و دیارینون 2% استفاده کرد. برای مبارزه با کک های سگ و گربه می توان از گردپاشی با حشره کشهای گامکسان ، مالاتیون ، سوین و پیرترین کمک گرفت و یا از گردنبندهای حاوی سم دیکلرووس 20% که دارای خاصیت تدخینی بالاست استفاده کرد.
برای از بین بردن کک ها و جوندگان در کانون های طاعون حتماً باید ابتدا با کک ها از طریق سمپاشی منازل مسیر حرکت جوندگان

درون لانه آنها و یا از طریق خوراندن طعمه مسموم حاوی حشره کش به جوندگان مبارزه کرد . پس از گذشت چندین روز و حصول اطمینان از مرگ کک ها ، می توان اقدام به کشتن موش ها کرد . در غیر اینصورت باید با استفاده از سموم گازی (فوق العاده خطرناک )مثل سیانور کلسیم، فسفید آلومینیوم و گاز اگزوز اتومبیل (مونوکسید کربن ) اقدام به از بین بردن کک ها و جوندگان کرد.
به منظور محافظت فردی در محل های آلوده می توان از ترکیبات دورکننده مثل دی متیل تولو آمید و بنزیل بنزوات جهت دور کردن کک ها استفاده کرد.

نقل‌قول: کنه ها
Ticks

پس از رده حشرات مهمترین رده بندپایان از نظر پزشکی، عنکبوتیان هستند.

این رده دارای زیر رده های متعددی است که برخی از آنها مثل کنه ها و مایتها، عقربها و عنکبوتها حایز اهمیت پزشکی قابل توجهی هستند. مهمترین زیر رده عنکبوتیان acarina یا Acari است که شامل کنه ها و مایت ها بوده و به راسته های مختلفی تقسیم می شود. در تمامی عنکبوتیان قطعات دهانی از دو جفت پیوست تشکیل شده که اولین جفت کلیسر نام داشته و معمولاً در انتهای مضرس و انبر مانند است و برای پاره کردن پوست میزبان و تغذیه به کار می رود. جفت دوم این پیوستها پالپ یا پدی پالپ Pedipalp یا پای آرواه ای است.که به صورت یه عضو حسی و گاهی نیز به شکل انبرک یا دست یا عضو گیرنده عمل می کند.

کنه ها و مایتها Mite دارای اختلافت مرفولوژیک و بیولوژِیک مشخص هستند:

1-کنه ها معمولاً درشت و در مرحله بلوغ بزرگتر از 2 میلی متر هستند ولی مایتها اکثراً میکروسکوپی و کوچک هستند و در مرحله بلوغ به ندرت به 2 میلی متر می رسند.

2- هیپوستوم در کنه ها دندانه دار ولی د رمایتها غالباً ساده و بدون دندانه است.

3- کنه ها در سطح پشتی پنجه پای اول دارای یک عضو حسی به شکل فرورفتگی حاوی موهای حسی موسوم به اندام هالر می باشند ولی مایتها فاقد این عضو حسی هستند.

4- کنه ها اکثراً بندپایانی کم مو و یا با موهای کوتاه و نامشخص در سطح بدن و پاها هستند ولی مایتها غالباً پرمو و دارای موهای بلند و مشخص در سطح بدن هستند که گاهی برای انسان حساسیت زا نیز می تواند باشند.

از نظر بیولوژی نیز کنه ها تماماً دارای زندگی انگلی و خونخوار هستند ولی مایتها از نظر رژیم غذایی و نحوه زندگی بسیار متنوعند. تعداد زیادی از آنها زندگی آزاد و غیر انگلی دارند و از مواد پوسیده و یا قارچها تغذیه می کنند. برخی گیاهخوار و انگل گیاهان و درختان مختلف و آفت کشاورزی هستند . تعدادی خونخوار و انگل انسان، حیوانات اهلی و پرندگان هستند و بالاخره بعضی از آنها شککارچی بوده و از تخم ، لارو و بالغ حشرات و بندپایان دیگر تغذیه میکنند .

کنه ها همگی تخمگذارند ولی مایتها عاوه بر تخم ممکن است زنده زایی داشته باشند.

خانواده Argasidae یا کنه های نرم soft ticks

الف- مرفواژی کنه های نرم : دارای بدنی پهن، بیضی، تخم مرغی و گاهی تقریباً چهار گوش هستند. پوست یا کوتیکول سخت، چرمی و یکنواخت است و پوشیده از پاپیلها یا برجستگی های کتینی است که در انواع مختلف شکل و اندازه آنها متغیر است.

ب- بیولوژی کنه های نرم : این کنه ها در تمام مراحل زندگی پس از خروج از تخم خونخوار هستند . کنه های نرم دارای دگردیسی ساده بوده و کنه خارج شده از تخم دارای سه جفت پا می باشد و لارو می باشد. این لارو پس از اولین پوست اندازی دارای چهار جفت پاشده و نمف نامیده می شوند. کنه های ماده تخمهای خود را به شکل دستجات 15 تا 300 عددی در محل زندگی میزبان و در جای مخفی و مناسب قرار می دهند که پس از یک تا چهار هفته تفریخ می شوند.لاروها و نمف ها جهت رشد و پوست اندازی به خونخواری نیاز دارند. که معمولاً در شب یا تاریکی انجام می گیرد. کنه های نرم دارای یک مرحله لاروی و 4 تا 8 مرحله نمفی هستند. سیکل تخم تا تخم درکنه ها 6 تا 12 ماه طول می کشد. که در صورت عدم دسترسی به میزبان این دوره طولانی می شود. کنه های نرم طول عمر بسیار زیادی داشته و 14 تا 15 سال و در شرایط سخت تا 30 سال نیز زندگی می کنند.

مقاومت آنها به گرسنگی بالاست و پس از هر بار خونخواری می توانند 5 تا 7 سال بدون تغذیه زنده بمانند.

خونخواری آنها کوتاه و حدود 20 دقیقه طول می کشد و پس از اتمام خونخواری میزبان را ترک می کنند.

ج- اهمیت پزشکی کنه های نرم :

گزش کنه ها غالباً دردناک و ایجاد عوارضی به شکل ورم موضعی و التهاب و حتی زخمهایی در محل گزش می کند که ناشی از قطعات دهانی قوی و خشن و بزاق سمی آنهاست. حضور این کنه ها در اماکن انسانی به خصوص در تعداد زیاد و گزشهای مکرر، مزاحمتهای فراوان و سلب آسایش انسان را سبب می شود.

علاوه بر اثرات گزش ، کنه های اورنیتودوروس ناقلین تبهای راجعه کنه ای آندمیک و اسپورادیک در مناطق مختلف جهان هستند.

د- مبارزه و سمپاشی کنه های نرم :

برای ایجاد محافظت فردی به طور موقت می توان از ترکیبات دورکننده مناسب مثل دی متیل فتالات، دی اتیل تولوآمید، ایندالون و بنزیل بنزوات به هنگام استراحت و خواب استفاده کرد و یا لباسها را به این ترکیبات آغشته کرد.

در صورت مشاهده کنه در سطح بدن می بایست با مواد محرک مثل کلروفرم ، اتر، بنزین، و یا حتی نزدیک کردن آتش سیگار به کنه، آن را وادار به خارج کردن قطعات دهانی از پوست کرد ولی از برداشتن سزیع و عجولانه کنه به دلیل احتمال کنده شدن کاپیتلم و باقی ماندن آن در پوست و احتمالاً ایجاد عفونت ثانویه باید پرهیز شود.

برای سمپاشی کنه در اماکن انسانی و دامی می توان محلهای اختفا و استراحت کنه ها را با سموم مختلف مثل محلولهای روغنی

یا امولسیون مالاتیون 3% - سم لیندین 0.5 درصد – سم بایگون 1 درصد و سم دیبروم یا نالد 0.5 درصد به روش ابقایی سمپاشی کنه کرد.

باید دقت نمود تا تمام سطوح داخلی ، خانه ها و اصطبل ها سمپاشی شود.

فیلم روش درآوردن کنه را اینجا ببنید .

کنه کبوتر :

در دو سال گذشته به صورت انبوهی در تهران در کنه کبوتر مشاهده شده است و افراد زیادی از اقصی نقاط تهران برای سمپاشی منازل علیه کنه کبوتر با ما تماس گرفته شده استکه لازم میدانم در رابطه با کنه کبوتر توضیحات مختصری بدم.

کنه کبوتر با نام علمی ( ارگاس پریسکوس) یا کنه مرغی معروف است و از زیر خانواده کنه های نرم (Argasidae) هستند.

طبق تجربه من در سمپاشی منازل علیه کنه کبوتر معمولا آلودگی در شمال تهران و منازلی که در طبقات بالای ساختمان هستند دیده می شود و معمولا در پشت پنجره ها یا کانال کولر که کبوتر های وحشی مثل یاکریم لانه ساخته بودند و آنجا را ترک کرده اند به داخل منزل نفوذ کرده است. برای سمپاشی کنه کبوتر بایستی از ترکیب سموم فسفره و پیرتیروئیدی استفاده کرد و محل لانه کبوتر و محل استراحت در منزل مانند مبلمان و تخت و تشک را به خوبی سمپاشی کرد و برای 24 ساعت منزل را ترک کنید و پس از مراجعه نسبت به شستشوی لوازم منزل اقدام کنید.

از آنجاییکه کنه های کبوتر تا حدی به سموم مقاومت نشان می دهند بایستی سمپاشی منازل را به شرکتهای واجد صلاحیت ارجاع داد.

در صورت آلودگی کبوتران یا پرندگان اهلی به کنه کبوتر بایستی حیوان را با پودر کوپکس یا پرمترین شستشو داد و کنه ها به دقت و طبق روش بالا از بدن حیوان جدا شوند و محل زندگی و لانه آن توسط سم فوق سمپاشی شود و یا توسط محلول تنباکو آبتنی داده شود. پس از مدتی با وایتکس شسته شود.

کنه های سخت خانواده Ixodidae

تاکنون بیش از 650 گونه از کنه های سخت در 13 جنس شناسایی و نامگذاری شده اند. کنه های این خانواده دارای پراکندگی جهانی و تنوع بیشتر نسبت به کنه های نرم هستند . در ایران شش جنس و حداقل 17 گونه کنه سخت وجود دارد. که اکثراً می توانند باعث بروز فلج در حیوانات و گاهی در انسان نیز بشوند.

الف- مرفولژی کنه های سخت :

اکثراً دارای بدنی بیضی شبیه به O هستند اندازه آنها متغیر و بسته به مرحله گرسنگی و خونخواری ابعادی در حدود 3 الی 23 میلی متر دارند. پوست یا کوتیکول از صفحات کتینی سخت و متصل به هم تشکیل شده که هر کدام دارای اسامی و شکل خاصی هستند و در تشخیص گونه ها دارای اهمیت هستند. کنه های سخت دارای یک صفحه پشتی محکم و غیر قابل انعطاف به نام Scuttum هستند که در کنه های نابالغ و کنه های ماده کوتاه بوده . به نیمه بدن نمی رسد ولی در نرهای بالغ تمام سطح پشتی بدن را می پوشاند. و تشخیص نر و ماده این کنه ها به کمک صفحه پشتی صورت می گیرد.

ب- بیولژی کنه های سخت :

کنه های سخت نیز مثل سایر آکارینا دارای دگردیسی ساده بوده و در تمام مراحل زندگی پس از جنینی خونخوار هستند.

این کنه ها دارای یک مرحله لاروی با سه جفت پا و فقط یک مرحله نمفی مشخص هستند و در هر مرحله یک خونخواری انجام میدهند. بنابراین در سیکل زندگی خود اکثراً دارای دو پوست اندازی و سه خونخواری هستند . کنه های ماده فقط یک بار تخ ریزی کرده و پس از آن از بین می روند.

اهمیت پزشکی کنه های سخت :

کنه های سخت به دلیل داشتن بزاق سمی و گزش طولانی قادر به ایجاد فلج در میزبان هستند به خصوص اگر کنه در مسیر اعصاب مرکزی در ستون فقرات یا گردن متصل باشد که در این صورت باعث انحراف گردن و فلج بخشهایی از بدن خواند شد.

در این حالت فلج کنه ای گفته می شود.گاهی فلج به اندامهای مجاور منتشر می شود که به آن فلج بالارونده گفته می شود . در صورت انتشار فلج به قلب عوارض خطرناک قلبی و حتی مرگ ایجاد می شود.

از نظر انتقال بیماری کنه های سخت ناقل چندین بیماری به انسان هستند که مهمترین آنها شامل بیماری لایم است. از بیماریهای ویروسی منقله می توان به بیماری جنگلی کیاسانور، تب هموراژیک کنگو کریمه ، تب کنه ای کلرادو و آنسفالیتهای منتقله به وسیله کنه اشاره کرد.

بیماری تولارمی و تب Q نیز ممکن است توسط کنه ها منتقل شوند.

مبارزه و سم پاشی کنه های سخت :

برای حفاظت فردی می توان از ترکیبات دورکننده استفاده کرد.

سم پاشی ابقایی منازل به دلیل تماس کم این کنه ها با سطوح تاثیر چندانی در کنترل ندارد.

در دامپروری جهت کنترل از حمام های ضد کنه استفاده شده که به اشکال و طرحهای مختلف ساخته می شود و در تمامی آنها کل سطح بدن دام با مخلوط آب و سم تماس پیدا می کند که این عمل باغث مرگ اکتو پارازیتها و از جمله کنه ها می شود.

نقل‌قول: سوسریها یا سوسک های حمامراسته Blattaria یا Dictyoptera سوسریها را قبلاً جزء راسته ی راست بالان ( orthoptera ) در نظر می گرفتند. تاکنون حدود 4000 گونه از این حشرات شناسایی شده اند که اکثراً در خارج اماکن انسانی فعالیت کرده و بعضی از آنها به عنوان آفات گیاهی به خصوص درختان جنگلی مطرح هستند. فقط حدود 50 گونه از این سوسریها به عنوان گونه های اهلی به زندگی در اماکن انسانی عادت کرده و به صورت آفات بهداشتی مطرح هستند.سوسکهای حمام دارای دگردیسی ناقص و قطعات دهانی جونده بوده و حشراتی همه چیز خوار هستند و از مواد غذایی مختلف مثل پس مانده غذای انسان،مدفوع،خلط و جسد حشرات مرده تغذیه می کنند و حتی در مواقعی که جمعیت آنها بالاست رفتار همنوع خواری canibalism پیدا می کنند .در سمپاشی سوسک در مواردی نیز در شرایط نامساعد بهداشتی دیده شده که به نوزاد انسان و افراد بیمار و بی سرپناه حمله و از آنان تغذیه می کنند . به دلیل نوع تغذیه و ماهیت کثیف زندگی و فعالیت آنها،حشراتی آلوده و ناقل عوامل بیماریزا محسوب می شوند.از نظر شکل ظاهری نیز دارای بدنی پهن و دو جفت بال هستند که بالهای رویی حالت چرمی و نیمه سخت دارد ولی تمایلی به پرواز ندارند و ندرتاً پرواز می کنند.پرونوتوم سوسریها رشد زیادی داشته ، سطح سینه و گاهی سر را می پوشاند و شکل آن در تشخیص گونه های مختلف مهم است. در بعضی انواع دو شکلی جنسی sexual dimorphism دیده می شود. در گونه های مختلف در انتهای شکم ماده ها فقط دو زایده حسی سوزنی شکل و باریک به نام سرسی cercri دیده می شود ولی در نرها در انتهای بدن علاوه بر یک جفت سرسی، یک جفت زائده سوزنی شکل کوچمتر و باریکتر دیده می شود که مربوط به دستگاه تناسلی تر است و استیله style نام دارد. تشخیث نر و ماده توسط همین زواید انجام می شود.بهتر است حشرات این راسته را به نام سوسری یا cockroach بنامیم زیرا اصطلاح سوسک یا beetle مربوط به حشرات راسته بزرگ قاب بالان یا سخت بال پوشان است coleoptera که تفاوت ها عمده با سوسری ها دارند . تاکنون پنج گونه از سوسری ها در ایران شناسایی شده اند که در زیر به توصیف و اهمیت هر گونه پرداخته می شود.تذکر : از آنجایی که عمده مخاطب این مقاله افراد عادی جامعه می باشد ما به جای واژه سوسری از سوسک که شناخته شده تر هست استفاده می کنیم.

1-سوسک (سوسری) آمریکایی American cockroach سوسک آمریکایی یا Periplaneta americana بزرگترین گونه در ایران بوده و 30 تا 40 میلی متر طول دارد. رنگ بدن قهوه ای متمایل به قرمز و تیره است. منشاء این گونه جنوب آمریکاست ولی در حال حاضر پراکندگی جهانی دارد و در اکثر نقاط دنیا یافت می شود . هر دو جنس دارای بالهای رشد یافته و کامل هستند و گاهی پرواز می کنند. پرونوتوم در این گونه دارای دو لکه تیره تقریباْ گرد در زمینه قهوه ای روشن است که به تشخیص این گونه کمک می کند. سوسک های (سوسری) آمریکایی بیشتر در قسمتهای گرم ساختمان ها مثل آشپزخانه ، شوفاژخانه،انباری و درون چاههای فاضلاب و زیر کف شورها زندگی کرده،با تاریک شدن محل از مخفیگاه های خود خارج و شروع به فعالیت و تغذیه می کنند.حشرات بالغ حدود یکسال یا بیشتر عمر کرده و در طول این مدت بسته به شرایط غذایی تعداد زیادی کپسول تخم تولید می کنند که ااوتکا نام دارد و گاهی تعداد آنها به 90 کپسول می رسد. هر کپسول تخم حاول 14 الی 48 نوزاد است که پس از یک ماه الی چهل و پنج روز باز می شوند. طول دوره نمفی در این گونه به 2.5 الی 3 سال می رسد و در این مدت تا 12 بار پوست اندازی می کنند. نسبت به خشکی و بی غذایی تا چندین هفته مقاوم هستند. سوسری ها اکثراً به طور فعال از ساختمانهای آلوده به مناطق غیر آلوده منتشر شده و به راحتی از زیر در و لابلای پنجره ها و کانالهای فاضلاب و زباله وارد ساتمان می شوند. تخم آنها نیز توسط اثاثیه و لوازم آلوده منزل از محلی به محل دیگر منتقل می شوند.

2- سوسک (سوسری ) آلمانی German cockroach

سوسک (سوسری) آلمانی یا Blatella germanica پراکندگی جهانی دارد. این سوسری جثه ی کوچکی به طول 12 الی 16 میلی متر و به رنگ قهوه ای روشن دارد. در این گونه نیز بالها کامل است ولی در سطح پشتی پرونوتوم دو نوار تیره ی موازی دیده می شود. شکم در نرها باریکتر و مجهز به چهار زایده ی انتهایی است ولی در ماده ها شکم پهن تر و فقط یک جفت سر سی دارد. این گونه دارای تحرک زیاد بوده و بیشتر در قسمتهای گرم و تاریک ساختمانها مخفی هستند و برخلاف گونه قبلی کمتر وارد فاضلابها و چاهها می شوند. دوره نمفی کوتاهتر و 2 تا 4 ماه طول می کشد .سوسری های ماده برای مدت طولانی کپسول تخم خود را در پشت بدن نگه داشته و کمی قبل از باز شدن آن را در محل مناسبی قرار می دهند. ولی سایر گونه ها معمولاً پس از تشکیل تخم، آن را در محل مناسب می چسبانند و مدت کوتاهی آن را حمل می کنند . در ایران بیشترین آلودگی به خصوص در سطح تهران مربوط به دو گونه ی ذکر شده اخیر است. سوسری های آلمانی بیشتر قسمتهای مرتفع ساختمان ها و مجتمع های مس*****ی و بیمارستانها را آلوده می کنند. در صورتی که سوسک (سوسری های ) آمریکایی در قسمتهای پایین ساختمانها،چاههای فاضلاب، آشپزخانه ها و رستورانها دیده می شوند. سوسک های (سوسری) آلمانی در اکثر نقاط دنیا نسبت به بسیاری از سموم شیمیایی مقاومت پیدا کرده اند و این مسئله مبارزه با آنها را دچار مشکل ساخنه است.


3- سوسک (سوسری) شرقیOriental cockroach


سوسری شرقی یا Blatta orientalis دارای بدنی تقریباً سیاه رنگ و به طول 22 الی 27 میلی متر است. در این گونه دو شکل جنسی به صورت بی بالی در ماده ها و کوتاهی بال تا نمیه بدن در نرها دیده می شود. پرونوتوم نیز سیاه رنگ و بدون لکه است. این گونه بیشتر در مناطق گرمسیر یافت می شوند.

4-سوسری مصری یا Egyptian cockroach


سوسک (سوسری ) مصری Polyphaga egyptica گونه ای تقریباً وحشی بوده و به ندرت دورن منازل دیده می شود. اکثراً در باغچه ها و مراتع زندگی کرده و اهمیت بهداشتی ندارد. رنگ بدن سیاه و مات و به طول 2.5 الی 3.5 میلی متر است. این گونه دو شکلی جنسی شدید دارد. ماده ها کاملاً بدون بال با بدنی برجسته و شبیه لاک پشت با بندهای مشخص هستند که در فارسی به بالشتک مار معروف است ولی نرها دارای پرونوتوم بزرگ و بالهای کاملاً رشد یافته و بزرگ هستند.

5- سوسک (سوسری) استرالیایی Australian cockroach

سوسک استرالیایی به نام Periplaneta australasiae نسبت به گونه های قبلی پراکندگی و وفور محدودتری دارد. این گونه سوسری ها به رنگ زرد و کاملاً بور بوده، بدنی کشیده،باریک و ظریف به طول 25 الی 30 میلی متر دارند. پرونوتوم آنها دارای لکه است.

اهمیت پزشکی سوسری ها
سوسری ها به دلیل ارتباط زیاد با مدفوع،برای سمپاشی سوسک زباله و مواد آلوده از یک طرف و ارتباط با آشپزخانه ها، مواد غذایی، ظروف و محیط زندگی انسان از سوی دیگر به عنوان حشراتی کثیف و ناقل عوامل بیماریزای متعدد به انسان شناخته شده اند. حضور این حشرات به خصوص در رستوران ها،نانوایی ها،بیمارستانها و کارگاههای تولید مواد غذایی اهمیت بسیاری داشته و باعث انتقال و شیوع عفونت های ویروسی،باکتریایی و انگلی دستگاه گوارش و عفونت های بیمارستانی می شوند. سوسکهای حمام اکثراً عادت به برگرداندن بخشی از مواد غذایی خورده شده و ریختن مدفوع خود در محل های مختلف دارند که این مطلب به انتقال بیماریها و عوامل بیماریزا کمک می کند. سوسریها عامل بیماریها ی مثل فلج اطفال، آمیبیاز، ژیاردیازیس، بالانتیدیازیس و باکتریهای روده ای مثل اشرشیا کولای،انواع سالمونلا ، استافیلوکوکوس اورئوس، شیگلا دیسانتری و یا حتی توکسوپلاسموز را از طریق خوردن و یا تماس با مدفوع گربه و آلوده شدن به انگل ، به شکل مکانیکی به انسان منتقل می کنند.همچنین سوسری های میزبان واسط نماتدهایی که عمدتاً انگل موش و حیوانات و ندرتاً انسان هستند، می باشند.گزش سوسری ها و ریختن ترکیبات سمی موجود در همولنف و مدفوع آنها مثل کانتریدین در سطح پوست ایجاد عوارض پوستی و حتی زخم می کند. مدفوع و ترشحات بدبوی سوسری ها برای برخی افراد حساسیت زا بوده و در آنهای عوارض تنفسی و آلرژیک ایجاد می کند.

روشهای مبارزه با سوسک ها

مبارزه شامل روشهای غیر شیمیایی و شیمیایی است :

روشهای غیر شیمیایی شامل اقداماتی است که از ورود سوسک به منازل و اماکن جلوگیری کرده و همچنین محیط را برای زندگی آنان نامناسب می کند.

نکته مهم و کلیدی اینست که بدانید سوسکها برای ادامه حیات به آب و غذا و پناهگاه نیاز دارند و با حذف این عوامل میتوان از شر سوسک ها راحت شد.

کاهش منابع غذایی : شامل جمع آوری و دفع مناسب زباله ها -استفاده از زباله دان مناسب درب دار- نگهداری مواد غذایی باقیمانده در یخچال- نظافت سکوها و قفسه های آشپزخانه- نظافت کف آشپزخانه- نظافت چربی باقیمانده بر روی سطوح-شستشوی منظم ظروف غذا

حذف منابع آب : تجهیز خروجی های فاضلاب مانند کف شوی آشپزخانه و ظرفشویی و توالت به درپوش و توری ریز- استفاده از توری ریز در هواکش توالت در پشت بام-مسدود نمودن کناره های لوله خروجی فاضلاب پشت لباسشویی- تعمیر شیر آب هایی که چکه میکند

حذف پناهگاه : مسدود نمودن درز و شکاف و حفره و سوراخ هایی که در ساختمان وجود دارد- همچنین در رایزرها و سقف کاذب ساختمان- استفاده از کابینت ها و قفسه های پایه دار برای اینکه نظافت زیر آن امکانپذیر باشد.

لوله های فاضلاب ،دستشویی و ظرفشویی ها حتماً باید دارای سیفون مخصوص باشند. رعایت نظافت محیط و جمع آوری پسماندهای غذاها و خشک و تمیز نگه داشتن محیط از افزایش جمعیت سوسک تا حد قابل ملاحظه ای جلوگیری می کند.

با این حال در صورت استقرار سوسک ها در محل، اقدامات فوق باعث از بین رفتن آنها نشده و می بایست مبارزه شیمیایی ( سم پاشی سوسک ) انجام داد.

نقل‌قول:


بوی بد دهان، بسته به علت آن می تواند گاهی اوقات یا اینکه به طور همیشگی باشد. میلیونها باکتری در دهان خصوصاً در پشت زبان زندگی می کنند. دهان محیطی گرم و نمناک است و محیطی ایده آل برای رشد باکتریهاست. اولین علت بوی بد دهان همین باکتریها هستند.
بعضی از انواع بوی بد دهان نرمال هستند و لزوماً در ارتباط با بیماری نیستند، مثل بوی دهان بعد از بیدار شدن از خواب. در طول شب، محیط دهان تغییر می کند مقدار بزاق کمتر می شود و دهان خشک می شود و سلولهای مرده و احیاناً باقیمانده غذا روی سطح زبان و مخاط دهان می چسبند. موقعیکه باکتریها از آنها به عنوان غذا استفاده می کنند تولید بوی بد می کنند.
از دیگر علل ایجاد بوی بد دهان عبارتند از:
[list]
[*]بهداشت ضعیف
[*]عفونتهای دهانی
[*]عفونتهای راه هوایی
[*]علل خارجی مثل مصرف سیر، پیاز، سیگار، جویدن تنباکو
[*]دهان خشک که در اثر مشکل در غدد بزاقی ایجاد می شود
[*]بیماریهایی مثل دیابت، مشکلات کبدی، کلیوی، بیماریهای ریه وسینوسها، رفلاکس
[*]بیماریهای روانی. بعضی افراد خود تصور می کنند که دهانشان بد بوست اما دیگران متوجه نمی شوند به این بیماری Pseudihalitosis گفته می شود.
[/list]
بعد از مدتی خود فرد به علت عادت کردن اعصاب بویایی دیگر متوجه بوی بد دهانش نمی شود و تنها افراد دیگر با دوری کردن از فرد موقع صحبت کردن یا روی گرداندن از وی واکنش نشان دهند.
روشهای تشخیص:
دندانپزشک خوب در تهران شما در همان جلسه متوجه بوی بد دهان خواهد شد. نوع بو خود می تواند گویای مشکل باشد. به عنوان مثال بوی میوه ممکن است علامت دیابت کنترل نشده باشدT بوی اوره معمولاQ نشان دهنده مشکلات کلیوی است. دندانپزشک تاریخچه پزشکی شما و داروهایی که مصرف می کنید را برای یافتن علت مشکل بررسی می کند. دندانپزشک همچنین در مورد رژیم غذایی یا عادتهای خاص (سیگار کشیدن یا جویدن تنباکو) و علائم دیگر سوال می پرسد.
از دیگر کارهایی که دندانپزشک انجام می دهد معاینه دندانها و لثه و غدد بزاقی است. در مواردی که شک به یک بیماری سیستمیک وجود داشته باشدT دندانپزشک شما را به پزشک ارجاع می دهد.

راههای جلوگیری:
اگر علت بوی بد دهان، بهداشت ضعیف باشد با مراقبتهای حرفه ای و مناسب در خانه به راحتی مشکل حل می شود.
[list]
[*]لثه ها، دندانها و زبان را بعد از هر وعده غذایی مسواک بزنید و هر روز نخ دندان بزنید.
[*]در صورت تجویز دندانپزشکتان از دهانشویه های مخصوص استفاده کنید.
[*]حداقل سالی دو بار به دندانپزشک برای معاینه و جرمگیری مراجعه کنید.
[*]از دیگر راههای مبارزه با بوی بد دهان، نوشیدن مرتب مقداری آب است که به بدن برای تولید بزاق کمک خواهد کرد.
[*]آدامس ها و آب نبات های فاقد شکر می توانند نفس را تمیز نگه دارند و از تجمع پلاک جلوگیری کنند. منتهی باید در مصرف آنها دقت کرد چون مصرف زیاد سوربیتول عوارضی مثل نفخ و اسهال را در پی خواهد داشت.
[/list]
درمان بوی بد دهان کاملاً به علت ایجاد آن بستگی دارد و پیش آگهی آن در صورت رعایت درمانهای دندانپزشک یا پزشکتان بسیار عالی خواهد بود.       

نقل‌قول:
[list]
[*]سفید کردن دندان (بلیچینگ) چیست؟
[/list]
بلیچینگ (Bleaching) یا سفید کردن، دندانها را روشن میکند و به برداشت رنگدانه ها و تغییر رنگهای دندان کمک میکند.و به نحو قابل ملاحظه ای ظاهر دندانها را بهبود می بخشد.
در چه مواردی استفاده می شود؟
لایه خارجی دندان مینا نام دارد. رنگ طبیعی دندان توسط بازتاب و انکسار نور از مینا و در ترکیب با رنگ عاج زیرین خود ایجاد میشود. ژنهای شما روی ضخامت و میزان صافی مینا اثر میگذارد. مینای نازکتر باعث بیشتر دیده شدن رنگ زرد عاج زیرین خود می شود. همینطور داشتن مینای صافتر یا خشن تر روی بازپخش نور ودر نتیجه رنگ دندان اثر می گذارد.
علت های شایع که باعث زرد شدن یا جذب رنگدانه دندانها میشود:
– مصرف تنباکو
– مصرف زیاد از حد نوشیدنی های رنگین مثل چای – قهوه و نوشابه
– عدم رعایت بهداشت
– افزایش سن هم به دلیل نازک شدن مینا و عاج باعث تیره تر شدن دندان می شود.
-گاهی رنگدانه ها به داخل دندان نفوذ می کنند، مثل مواردی که دندانهای در حال رشد در معرض مقدار زیادی فلوراید قرار بگیرند. همینطور مصرف تتراسایکلین در زنان باردار و کودکان زیر ۸ سال باعث تیره شدن دندانها می شود.
بلیچینگ عمدتاً روی رنگدانه های خارجی دندان اثر میگذارد.
چگونگی آماده سازی دندانها:
حداقل ۱-۲ روز قبل از بلیچینگ دندانها باید در صورت نیاز جرمگیری و برساژ شوند.
هر گونه پوسیدگی باید قبل از سفید کردن ترمیم شود.
اگر لثه تان تحلیل رفته باشد ریشه عریان به صورت زرد رنگ نمایان می شود ومحصولات سفید کننده آنها را سفیدتر نمی کنند.
در صورت پوسیدگی یا تحلیل لثه، بلیچینگ ممکن است باعث حساسیت دندان شود. سفید کردن روی روکش های سرامیکی یا پرسلنی و یا روی ونیرها اثری ندارد.انواع روشهای سفید کردن دندان:محصولات سفید کننده حاوی درصدهای متفاوتی از هیروژن پراکساید هستند. سفید کردن به دو صورت داخل مطب و داخل خانه انجام می شود. در نوع داخل مطب از ژلهای سفید کننده قویتر که با نور یا لیزر فعال می شوند استفاده می شود که باعث تسریع در فرایند سفید شدن می شود. روش داخل مطب حدود ۴۵ تا ۶۰ دقیقه طول می کشد.
باید بدانید که بر اساس نوع رنگدانه پاسخ به درمان متفاوت است رنگهای زرد و نارنجی بهترین نتیجه را میگیرند و رنگهای سبز و خاکستری به سختی سفید می شوند. معمولا بلیچینگ فقط از دندان ۵ یک سمت تا دندان ۵ سمت دیگر انجام می گیرد.
فرایند درمان:
در نوع داخل مطب که توسط سفید کردن دندان انجام می شود، در ابتدا با نوعی ژل خاص لثه ها پوشانده می شود تا به آنها آسیبی وارد نشود و بعد ژل سفید کننده روی دندانها زده میشود و با نور آبی یا لیزر به مدت ۱۵ دقیقه فعال میشود. این کار دو دفعه دیگر انجام می شود. در صورتیکه دندان به رنگ مورد نظر تغییر نکنند ممکن است از شما خواسته شود تا برای چند روز یا هفته دیگر بلیچینگ را در خانه ادامه دهید.
در روش داخل خانه پس از قالب گیری از فک بالا و پایین شما تری های شفافی که با دندانهایتان کاملا فیت است ساخته میشود. در مکان هر دندان روی تری یک قطره ژل سفید کننده بریزید و روی دندانهایتان قرار دهید و اضافات مایع را از روی لثه هایتان پاک کنید. در صورت حساس شدن دندانها یک بار از ماده بلیچینگ و بعد یکبار ماده ضد حساسیت که در اختیارتان گذاشته می شود استفاده کنید. این کار را دو بار در روز و هر بار به مدت نیم ساعت انجام دهید. درمان معمولا ۱ یا ۲ هفته
طول می کشد.

محصولاتی که به صورت تجاری در داروخانه ها به فروش می رسد انواع ضعیف تری هستند و ممکن است نیاز به مصرف طولانی تری داشته باشند. از آنجائیکه تری های پیش ساخته آنها کاملا با دندانهای شما فیت نیست ممکن است به بافتهای دهانتان آسیب بزند و چون احتمال قورت دادن آن بالا است ممکن است باعث سوزش گلوی شما بشود.
انواع خمیر دندانهای سفید کننده هم موجود است که حاوی مواد ساینده هستند که می توانند رنگدانه ها یا حتی مینای شما را هم بردارند.ملاحظات بعد از درمان:
در صورت حساس شدن یا سفید شدن لثه ها به دنانپزشک خود مراجعه کنید.
در صورت سوزش لب یا لثه روی آن پماد ویتامین E بزنید.
سفید کردن دندانها یک روش دائمی و همیشگی نیست و رنگدانه ها بر میگردند.
اگر سیگاری هستید یا مواد حاوی رنگدانه ها مثل قهوه یا چای را زیاد مصرف می کنید ممکن است حتی کمتر از یکماه شاهد برگشت رنگ دندان باشید.
اگر از مصرف مواد حاوی رنگدانه اجتناب کنید ممکن است برای ۶ تا ۱۲ ماه نیازی به سفید کردن دندانهای خود نداشته باشید.

خطرات سفید کردن دندان:سفید کردن به ندرت باعث عوارض جدی خواهد شد، اگرچه ممکن است در بعضی افراد دندانها برای مدت کمی حساس شوند که با ژلها یا خمیر دندانهای ضد حساسیت برطرف خواهد شد. یا ممکن است لثه دچار کمی جراحت شود که در این حالت شستشو با آب نمک کمک کننده است. اگر شدت سوختگی بیشتر بود می توان روی ناحیه قطره روغنی ویتامین E مالید.
زنان حامله نباید در دوران بارداری خود از این محصولات استفاده کنند چون عوارض آن روی لثه ناشناخته است.

نقل‌قول: جراحی زیبایی بینی های گوشتی چیست و چگونه انجام می شود؟ آیا بینی گوشتی به حالت قبل عمل بر می گر دد؟
در ابتدا باید تعریفی از بینی های گوشتی داشته باشم: بینی هایی با پوست ضخیم و غدد سباسه فراوان و باز بودن سوراخ های پوست در اصطلاح بینی گوشتی نامیده می شوند. در این بینی ها معمولا غضروف ضعیف می باشد و عمده بینی، پوست و چربی زیر آن و غدد سباسه است. در این بینی ها معمولا کمی نوک بینی افتاده است و پره ها باز و ضخیم می باشد. به علت وجود هورمون جنسی مردانه و چرب بودن پوست مردان، بینی گوشتی در مردان به وفور دیده می شود.

در گذشته برای اصلاح این بینی ها و جراحی زیبایی بینی از برداشت زیاد از غضروف ها کمک می گرفتند. نتیجه این کار، فرورفتگی و ایجاد اسکار در پوست به علت خالی شدن فضای زیر آن می باشد. معمولاً بیماران فکر میکنند برداشت پوست کمک کننده است اما بنظر می رسد برداشت پوست باعث ایجاد اثرات زخم شدید می شود، لذا به هیچ وجه توصیه نمی شود.

در تجربیات دکتر کاظمی، تقویت بافت غضروفی و استفاده از غضروف تیغه وسط یا همان سپتوم برای تقویت نوک بینی و به طور کلی بافت غضروفی بهترین تاثیر را دارد.

استرات کولوملا (cullomella strut) یک تکه از غضروف سپتوم می باشد که به شکل میخ مانند توسط جراح در می آید و در زیر نوک بینی قرار می گیرد و بدینوسیله سعی در بالا بردن نوک بینی و تقویت آن می شود.

یکی از کار های معمولاً مفید در جراحی بینی افراد با بهترین جراح بینی گوشتی ، \"الار بیس\" یا برداشت دقیق از پره ها به منظور کوچک کردن پره ها می باشد.

بهترین روش برای جراحی بینی بیماران با پوست ضخیم، روش باز است. در روش بسته چون نوک بینی به خوبی دیده نمی شود و دسترسی به نوک بینی محدود است، نتایج برای جراحی بینی های گوشتی چندان خوب نیست.

بیماران با پوست ضخیم باید انتظارات منطقی نسبت به عمل بینی داشته باشند و بدانند هیچگاه بینی آنها مانند بیماران با پوست مناسب نمی شود.
بینی گوشتی قبل و بعد از عمل
آیا بینی گوشتی به حالت قبل عمل بر می گردد؟یکی از سوالاتی که مکرراً از دکتر کاظمی پرسیده می شود این است که آیا در جراحی زیبایی بینی افراد با بینی گوشتی بینی به حالت قبل عمل بر می گردد یا خیر؟ در جواب باید بگویم در صورت اخذ نتیجه مناسب تا شش ماه پس از جراحی بینی گوشتی ، دیگر تغییر عمده ای در بینی رخ نخواهد داد و به همان شکل باقی می ماند.
مثالی که در این مورد می توانیم بگویم مانند توپ فوتبال است که وقتی توپ فوتبال را خالی از باد می کنیم به علت ضخامت چرم اطراف ان مدتها طول می کشد کاملا خالی و چروکیده شود. در بینی گوشتی نیز همین اتفاق می افتد، چون پوست ضخیم است مدتها طول می کشد حجم بینی کم شود بنابراین بیمار حداقل برای حصول نتیجه نهایی یک سال باید صبر کند ولی معمولا بعد از شش ماه نتیجه پایدار است و بر نمی گردد.

نقل‌قول: دکتر سید مجید کاظمی متولد تهران می باشد. ایشان پس از تحصیلات مقدماتی تحصیلات متوسطه را در دبیرستان امام علی ابن موسی الرضا (قلهک) به اتمام رساند.دکتر کاظمی با رتبه 100 وارد دانشگاه علوم پزشکی تهران شد و با کسب رتبه سوم پره انترنی دوره انترنی را در همان دانشگاه شروع کرد و با معدل الف دوره پزشکی عمومی را تمام کرد. سپس با کسب رتبه 50 وارد رشته تخصصی گوش و حلق و بینی و جراحی زیبایی صورت در دانشگاه تهران، بیمارستان امیراعلم شد. ایشان در طول دوره رزیدنتی علاوه بر انجام عملهای جراحی زیاد، تحقیقات زیادی در مورد بهترین دکتر جراح بینی و به خصوص زیبایی انجام داد و چندین مقاله در زمینه زیبایی و بویایی در مجلات معتبر داخلی و خارجی نوشت (لینک مقالات در پایین موجود است).دکتر کاظمی با رتبه سوم بورد فارغ التحصیل شد و از آن سال تاکنون مشغول انجام فعالیت های علمی و درمانی می باشند. ایشان سابقه عضویت هیات علمی دانشگاه و مدیر گروهی را نیز دارند و بهترین جراح بینیدر کشور هستند که تا کنون بیش از 3000 عمل جراحی زیبایی انجام داده اند.
دكتر كاظمي سالها تحقيقات گسترده اي در مورد عمل و جراحي بيني انجام داده است كه منجر به ابداع روشهاي نو در اين زمينه در جراحيهاي انجام شده توسط ايشان شده است. همچنين ايشان در زمينه جراحي هاي ليفت صورت و پيشاني و كشيدن پوست و اتوپلاستي يا اصلاح گوش هاي بر آمده، تزريق چربي، تزريق بوتاكس و جراح بینی پلك يا بلفاروپلاستي تجربيات گرانقدري دارند. جراحي بيني و عمل های بيني به خاطر اينكه بيش از همه موارد حالت سه بعدی و مجسمه گونه در صورت دارند، سختترين عمل گوش و حلق و بيني است. اين عمل دقيقترين و زيباترين عمل زيبايي در تمام اعمال زيبايي صورت است. اشتباهات كوچك حتي يك ميلي متر بيمار را ناراضي مي كند، لذا توجه ويژه به اين عمل و اصولاً تمام اعمال انجامي روي بيني ضروري است. دقت لازم در عمل بيني آنقدر شديد است كه برخي جراحان آن را هم سطح عملهای جراحی مغز و اعصاب مي دانند و دقت وحشتناكي طلب مي كند. دكتر مجيد كاظمي تجربه زيادي در اين عملهاي ظريف بيني دارند.در نظرسنجی های اینترنتی انجام شده در سالهای اخیر، وب سایت دکتر مجید کاظمی توسط مردم تهران، بعنوان کاملترین و بهترین وب سایت در زمینه جراحی بینی شناخته شده و شخص دکتر مجید کاظمی، عنوان بهترین جراح پلاستيک ايران تهران را توسط مردم تهران کسب کرده اند.
- عضو آکادمی جراحان گوش و گلو و بینی ایران
- عضو انجمن راینولوژی ایران
- عضو انجمن تحقیقات راینولوژی ایران
- عضو جامعه جراحان ایران.

نقل‌قول:

بیمارانی که برای جراحی بینی آماده می شوند لازم است تا آزمایشات لازم را پیش از عمل انجام دهند. اگر سن بیمار بیش از 45 سال است یا شرایط پزشکی خاصی دارند دکتر کاظمی یک شرح حال دقیق و معاینه پزشکی کامل و احیاناً مشاوره قلب و یا سایر متخصصان داخلی را می خواهند. بیمار حداقل باید چهارده روز قبل عمل بینی مصرف آسپرین را متوقف کند. همچنین مصرف ناپروکسن و بروفن و ویتامینهایی مانند ویتامین آ و عصاره گیاه سنت جان (داروی هایپیران) و قرص ژینکو بایلوبا را باید ده روز قبل عمل قطع کند. این داروها همگی اختلال پلاکتی می دهند و جلوگیری از انعقاد خون می کنند.
مصرف الکل پنج روز قبل عمل باید قطع شود. سیگار و قلیان از یک هفته قبل عمل جراحی بینی تا یک ماه بعد عمل قطع می شود. بیمار باید 2000 میلی گرم ویتامین سی از یک هفته قبل عمل تا دو هفته بعد عمل مصرف کند. مصرف ویتامین سی باعث تورم کمتر اطراف بینی می شود و فرایند ترمیم زخم را بهبود می بخشد. (مراقبتهای قبل از عمل جراحی بینی)
چه نوع بیهوشی یا بی حسی برای رینوپلاستی مفید است؟

دکتر کاظمی، جراحی بینی را در یک مرکز جراحی محدود مجهز انجام می دهد. بیهوشی توسط یک متخصص برجسته بیهوشی انجام می شود. جراحی بینی تحت بیهوشی عمومی انجام می شود. دکتر کاظمی بهترین روش برای جراح بینی را بیهوشی عمومی می داند. بیهوشی عمومی حفاظت راه هوایی را تضمین می کند و هیچ خونی به ریه بیمار وارد نمی شود و این یعنی تضمین امنیت جانی بیمار. بی حسی موضعی راه هوایی را حفظ نمی کند. هر نوع ترشحی که به عقب حلق وارد شود ممکن است وارد ریه شود و سبب سرفه شود. جراحی زیبایی بینی معمولاً یک ساعت و نیم تا دو ساعت زمان می برد.
خطرات جراحی بینی چیست؟

مانند هر جراحی دیگر بعضی عوارض به دنبال جراحی بینی ممکن است رخ دهد. خونریزی بعد از جراحی بینی نادر است اما اگر رخ دهد با کوتر و تامپون درمان پذیر است. شانس خونریزی بعد عمل یک درصد است و همچنین امکان عفونت بعد عمل بسیار کم است و کمتر از یک درصد است. این یعنی عفونت و خونریزی بسیار نادر است.

نقل‌قول:

اثر پیزوالکتریک یک پدیده شناخته شده است که سالهاست در جرم گیری دندان کاربرد دارد. اخیراً این روش جهت جراحی استخوان کاربرد پیدا کرده است. پیزوالکتریک تجمع بار الکتریکی در مواد خاصی است و یک کاربرد اخیر پیزوالکتریک اولتراسوند در جراحی استخوان است، یعنی بدون آسیب به بافت های اطراف صرفاً فقط استخوان بریده می شود.

در فرکانس های 25-29 کیلو هرتز بیشترین اثر بریدن استخوان رخ می دهد. این اثر خاص با تهاجم کم محیطی عاری از خون و آسیب به بافت های عصبی را ایجاد میکند، لذا دید بهتر و نتیجه قطعاً بهتری از لحاظ زیبایی برای ما ارمغان می آورد.

از حدود 1386 شمسی اولین مقالات در مورد اثر پیزو الکتریک در برش استخوان بینی و بریدن دقیق محل ها به نشریات علمی راه پیدا کرد. لذا اکنون دو سال است که در کنگره های بین المللی با دستگاه های پیزو الکتریک اقدام به برداشت قوز بینی و استئوتومی و شکستن استخوان می کنند.
آینده راینوپلاستی و جراحی بینی در جراحی با تکنیک پیزوالکتریک است. در ایران نیز همزمان با پیشرفت های بین المللی این دستگاه جهت جراح بینی گوش و حلق و بینی علی الخصوص جراحی بینی به بازار آمده است. ایمن بودن و موثر بودن این وسیله در جراحی بینی ثابت شده است و نتیجه بهتری نسبت به وسایل مکانیکی مانند استئوتوم فلزی و برداشتن قوز با وسیله تیز دارد.

آینده جراحی بینی در این روش و تکنیک جراحی است. قبلاً این وسیله در دندانپزشکی کاربرد خودش را ثابت کرده و سالهاست که در جرمگیری و بریدن استخوان فک کاربرد دارد. ظهور این وسیله در جراحی بینی یک پیشرفت بزرگ محسوب میشود .