<![CDATA[تالار گفتگوی کیش تک/ kishtech forum - برنامه نویسی کامپیوتر - دوشنبه ساعت 15.30]]> http://forum.kishtech.ir/ Tue, 21 Apr 2026 00:55:45 +0000 MyBB <![CDATA[انواع پردازنده رایانه ها]]> http://forum.kishtech.ir/showthread.php?tid=20607 Sun, 27 May 2018 21:28:51 +0430 رامین رزاق پور اسکویی]]> http://forum.kishtech.ir/showthread.php?tid=20607 [/url]
انواع پردازنده های اینتل
[url=https://www.zanbil.ir/article/65/%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B9-%D9%BE%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B2%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AA%D9%84]
پردازشگر در کامپیوتر و آشنایی با پردازنده های اینتل به همراه مشخصات کلی هر پردازنده در لپ تاپ و پردازنده های کامپیوتری و انواع cpu و پردازنده هفت هسته ای
[تصویر: site-1.jpg]دو کمپانی بزرگ در حوزه ی پردازنده های کامپیوتری وجود دارند که بطور رقابتی محصولات خود را تولید و عرضه می کنند. محصولات این دو کمپانی را در بازار به نامهای INTELو AMD می شناسیم.  امروزه تکنولوژی ساخت این پردازنده ها به قدری پیشرفت کرده که به طور قطع نمی توان گفت کدامیک بر دیگری برتری دارد.

هرکدام دارای ویژگی هایی هستند که در جای خود کامل و همچنین دارای نقاط ضعفی در مقایسه با یکدیگرند. همین عامل باعث شده تا عده ای از کاربران پردازنده های AMD و عده ای دیگر INTEL را انتخاب کنند.

CPU ها  تا مدت زیادی 32 بیتی عرضه می شدند ولی رقابت بالای این دو کمپانی ، پا در کفش تکنولوژی های روز کرد و پردازنده های 64 بیتی روانه بازار شدند.

AMD شروع کننده ی این فصل جدید بود. چند ماهی طول کشید تا اینتل هم پردازنده های 64 بیتی خود را معرفی کند. پردازنده هایی که core2 نام گرفت. خیلی ها به اشتباه این عنوان را نشان از دو هسته ای بودن پردازنده می دانند ولی واقعیت اینطور نیست. Core2 به این نسل جدید CPU های اینتل می گویند که در ادامه به چند عضو از خانواده آن اشاره خواهیم کرد.

Core2 Solo

 

و همچنین...

Core i3

Core2 Duo

Core i5

Core2 Quad

Core i7

 

Core2 Solo

[تصویر: site-2.jpg]

این مدل پردازنده ها قدیمی هستند. در سال 2007 در لپ تاپ ها عرضه شدند. این مدل پردازنده در دو مدل merom و penryn تقسیم بندی می شوند که تفاوت کلی آنها در اندازه ی هسته آنهاست . نوع اول 65 نانومتری و نوع دوم 45 نانومتری . این مدل CPU ها امروزه مورد استفاده ای ندارند.

 

Core2 Duo

[تصویر: site-3.jpg]

اینها اولین پردازنده های دوهسته ای با تکنولوژی Core2 اینتل هستند. البته این شرکت در ژانویه 2006  اولین پردازنده های دوهسته ای خود را با عنوان Core Duo معرفی کرده بود ولی Core2 Dua اولین پردازنده های نسل جدید دو هسته ای به حساب می آید.

این پردازنده ها در لپ تاپ ها در دو نام memrom  و penrym و در همان اندازه های 65 و 45 نانومتتری عرضه شدند. تنها تفاوت آنها در داشتن دو هسته و انجام همزمان دو محاسبه بطور موازی است.

 

Core2 quad

[تصویر: site-4.jpg]

ژانویه 2007 شاهد حضور اولین پردازنده های چهار هسته ای اینتل بود . این پردازنده های 65 نانومتری برای خیلی ها شگفت انگیز به حساب آمد. یک سال و نیم بعد یعنی در آگوست 2008 در لپ تاپ ها هم بکار گرفته شد. پردازنده ی 45 نانومتری با کد penryn . این پردازنده ها از نظر محاسبات چهار عمل را همزمان بررسی می کردند. این عمل در واقع به اندازه ی چهار برابر شدن سرعت پردازش نیست ولی چیزی هم از سرعت چهار برابر کم ندارد.

 

در ادامه به نسل دیگری از CPU ها می رسیم که گفته می شود در ساخت آنها از سه تکنولوژی منحصر به فرد کمک گرفته شده که قابلیت های آنها را افزایش داده اند.

قبل از آن که در مورد CPU  های نسل جدید اینتل صحبت کنیم لازم است تا کمی با تکنولوژی های جدید بکار رفته در ساخت این نوع پردازنده آشنا شویم.

Hyper-Threading :

این تکنولوژی خاص پردازنده را قادر می سازد تا همزمان دو پردازش را با هر هسته ی خود انجام دهد. یک پردازش واقعی و یک پردازش مجازی. یعنی با استفاده از این تکنولوژی شما به ازای هر یک هسته ، از ظرفیت دو هسته بهره مندید.

SD Graphic :

این تکنولوژی اختصاصاً برای همسویی با کارتهای گرافیک مدرن و قدرتمند امروزی در نظر گرفته شده است. با استفاده از این تکنولوژی پردازش تصاویر بهبود یافته و تصاویر با کیفیت بالاتری نشان داده می شود.

Turbo Boost :

این تکنولوژی از دیگر موارد بکار گرفته شده در پردازنده های نسل جدید اینتل است. عملکردش کاملاً اتوماتیک بوده و هر زمان که نیاز به پردازش بیشتری باشد این سیستم به کار گرفته می شود تا فرکانس پردازنده را در حد بالایی افزایش دهد.

حال که با این سه تکنولوژی آشنا شدیم به معرفی چند پردازنده ی دیگر از محصولات جدید اینتل می پردازیم.

 

Core i3

[تصویر: site-5.jpg]

این پردازنده ها که در سال 2010 معرفی شدند برخلاف تصور عده ای که به اشتباه آنها را سه هسته ای می نامند ، از خانواده ی دو هسته ای ها هستند که در اندازه ی 32 نانومتری عرضه و مجهز به تکنولوژی های جدید شده اند. جدیدترین نوع آنها که در سال 2012 با نام Ivy Bridge به بازارها آمدند،  22 نانومتری ساخته شدند که در نوع خود بی نظیر به حساب می آیند. ظرفیت cache این مدل CPU  ها ، 3 مگابایت می باشد که در مقایسه با انواع قبلی ، ظرفیت مناسبی است.

 

Core i5

[تصویر: site-6.jpg]

شاید جالب باشد که بدانید این نوع پردازنده هم دو هسته ای می باشد. اولین مدلهای Core i5 که در اندازه های 32 و 22 نانومتری هستند در ژانویه 2010 عرضه شدند. این CPU ها در چند کد شناسایی مختلف نامگذاری شده اند که فقط یک مدل از آنها چهار هسته ای است. به گفته سازندگان این چهارهسته ای مدرن ، هازول ( Haswell ) 22 نانومتری در ژوئن 2012 عرضه شده است. بطور کلی پردازنده های موجود Core i5 دارای حافظه cache 6MB می باشند که نسبت به نوع قبل دوبرابر شده اند.

 

Core i7

[تصویر: site-7.jpg]

سرعت این پردازنده ها بسیار بالاست. حافظه cache 12MB آنها را به یک موجود دست نیافتنی در عرصه رقابت تبدیل کرده است. این غول های کوچک که در تقسیم بندی ها ، 4 هسته ای شناخته می شوند در اندازه های 32 و 22 نانومتری عرضه می شوند ولی تکنولوژی ساخت آنها پیشرفت قابل توجهی کرده است. این نوع پردازنده دارای 4 هسته ی حقیقی و 4 هسته ی مجازی می باشند یعنی 8 پردازش را بطور همزمان و با سرعت بسیار بالا انجام می دهند. همین ویژگی شاید در نظر کسانی که با کامپیوتر خود کارهای سنگین یا بازیهای سنگین انجام می دهند مطبوع باشد چرا که حافظه کش ، پردازش سریع با هسته های حقیقی و مجازی ، کانالهای زیاد و پهن با حافظه RAM ، فرکانس کاری بالا و تکنولوژی مدرنی که در ساخت آنها بکار گرفته شده ، آنها را به یک پردازنده ایده آل برای هر سیستمی تبدیل کرده است.
]]> [/url]
انواع پردازنده های اینتل
[url=https://www.zanbil.ir/article/65/%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B9-%D9%BE%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B2%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AA%D9%84]
پردازشگر در کامپیوتر و آشنایی با پردازنده های اینتل به همراه مشخصات کلی هر پردازنده در لپ تاپ و پردازنده های کامپیوتری و انواع cpu و پردازنده هفت هسته ای
[تصویر: site-1.jpg]دو کمپانی بزرگ در حوزه ی پردازنده های کامپیوتری وجود دارند که بطور رقابتی محصولات خود را تولید و عرضه می کنند. محصولات این دو کمپانی را در بازار به نامهای INTELو AMD می شناسیم.  امروزه تکنولوژی ساخت این پردازنده ها به قدری پیشرفت کرده که به طور قطع نمی توان گفت کدامیک بر دیگری برتری دارد.

هرکدام دارای ویژگی هایی هستند که در جای خود کامل و همچنین دارای نقاط ضعفی در مقایسه با یکدیگرند. همین عامل باعث شده تا عده ای از کاربران پردازنده های AMD و عده ای دیگر INTEL را انتخاب کنند.

CPU ها  تا مدت زیادی 32 بیتی عرضه می شدند ولی رقابت بالای این دو کمپانی ، پا در کفش تکنولوژی های روز کرد و پردازنده های 64 بیتی روانه بازار شدند.

AMD شروع کننده ی این فصل جدید بود. چند ماهی طول کشید تا اینتل هم پردازنده های 64 بیتی خود را معرفی کند. پردازنده هایی که core2 نام گرفت. خیلی ها به اشتباه این عنوان را نشان از دو هسته ای بودن پردازنده می دانند ولی واقعیت اینطور نیست. Core2 به این نسل جدید CPU های اینتل می گویند که در ادامه به چند عضو از خانواده آن اشاره خواهیم کرد.

Core2 Solo

 

و همچنین...

Core i3

Core2 Duo

Core i5

Core2 Quad

Core i7

 

Core2 Solo

[تصویر: site-2.jpg]

این مدل پردازنده ها قدیمی هستند. در سال 2007 در لپ تاپ ها عرضه شدند. این مدل پردازنده در دو مدل merom و penryn تقسیم بندی می شوند که تفاوت کلی آنها در اندازه ی هسته آنهاست . نوع اول 65 نانومتری و نوع دوم 45 نانومتری . این مدل CPU ها امروزه مورد استفاده ای ندارند.

 

Core2 Duo

[تصویر: site-3.jpg]

اینها اولین پردازنده های دوهسته ای با تکنولوژی Core2 اینتل هستند. البته این شرکت در ژانویه 2006  اولین پردازنده های دوهسته ای خود را با عنوان Core Duo معرفی کرده بود ولی Core2 Dua اولین پردازنده های نسل جدید دو هسته ای به حساب می آید.

این پردازنده ها در لپ تاپ ها در دو نام memrom  و penrym و در همان اندازه های 65 و 45 نانومتتری عرضه شدند. تنها تفاوت آنها در داشتن دو هسته و انجام همزمان دو محاسبه بطور موازی است.

 

Core2 quad

[تصویر: site-4.jpg]

ژانویه 2007 شاهد حضور اولین پردازنده های چهار هسته ای اینتل بود . این پردازنده های 65 نانومتری برای خیلی ها شگفت انگیز به حساب آمد. یک سال و نیم بعد یعنی در آگوست 2008 در لپ تاپ ها هم بکار گرفته شد. پردازنده ی 45 نانومتری با کد penryn . این پردازنده ها از نظر محاسبات چهار عمل را همزمان بررسی می کردند. این عمل در واقع به اندازه ی چهار برابر شدن سرعت پردازش نیست ولی چیزی هم از سرعت چهار برابر کم ندارد.

 

در ادامه به نسل دیگری از CPU ها می رسیم که گفته می شود در ساخت آنها از سه تکنولوژی منحصر به فرد کمک گرفته شده که قابلیت های آنها را افزایش داده اند.

قبل از آن که در مورد CPU  های نسل جدید اینتل صحبت کنیم لازم است تا کمی با تکنولوژی های جدید بکار رفته در ساخت این نوع پردازنده آشنا شویم.

Hyper-Threading :

این تکنولوژی خاص پردازنده را قادر می سازد تا همزمان دو پردازش را با هر هسته ی خود انجام دهد. یک پردازش واقعی و یک پردازش مجازی. یعنی با استفاده از این تکنولوژی شما به ازای هر یک هسته ، از ظرفیت دو هسته بهره مندید.

SD Graphic :

این تکنولوژی اختصاصاً برای همسویی با کارتهای گرافیک مدرن و قدرتمند امروزی در نظر گرفته شده است. با استفاده از این تکنولوژی پردازش تصاویر بهبود یافته و تصاویر با کیفیت بالاتری نشان داده می شود.

Turbo Boost :

این تکنولوژی از دیگر موارد بکار گرفته شده در پردازنده های نسل جدید اینتل است. عملکردش کاملاً اتوماتیک بوده و هر زمان که نیاز به پردازش بیشتری باشد این سیستم به کار گرفته می شود تا فرکانس پردازنده را در حد بالایی افزایش دهد.

حال که با این سه تکنولوژی آشنا شدیم به معرفی چند پردازنده ی دیگر از محصولات جدید اینتل می پردازیم.

 

Core i3

[تصویر: site-5.jpg]

این پردازنده ها که در سال 2010 معرفی شدند برخلاف تصور عده ای که به اشتباه آنها را سه هسته ای می نامند ، از خانواده ی دو هسته ای ها هستند که در اندازه ی 32 نانومتری عرضه و مجهز به تکنولوژی های جدید شده اند. جدیدترین نوع آنها که در سال 2012 با نام Ivy Bridge به بازارها آمدند،  22 نانومتری ساخته شدند که در نوع خود بی نظیر به حساب می آیند. ظرفیت cache این مدل CPU  ها ، 3 مگابایت می باشد که در مقایسه با انواع قبلی ، ظرفیت مناسبی است.

 

Core i5

[تصویر: site-6.jpg]

شاید جالب باشد که بدانید این نوع پردازنده هم دو هسته ای می باشد. اولین مدلهای Core i5 که در اندازه های 32 و 22 نانومتری هستند در ژانویه 2010 عرضه شدند. این CPU ها در چند کد شناسایی مختلف نامگذاری شده اند که فقط یک مدل از آنها چهار هسته ای است. به گفته سازندگان این چهارهسته ای مدرن ، هازول ( Haswell ) 22 نانومتری در ژوئن 2012 عرضه شده است. بطور کلی پردازنده های موجود Core i5 دارای حافظه cache 6MB می باشند که نسبت به نوع قبل دوبرابر شده اند.

 

Core i7

[تصویر: site-7.jpg]

سرعت این پردازنده ها بسیار بالاست. حافظه cache 12MB آنها را به یک موجود دست نیافتنی در عرصه رقابت تبدیل کرده است. این غول های کوچک که در تقسیم بندی ها ، 4 هسته ای شناخته می شوند در اندازه های 32 و 22 نانومتری عرضه می شوند ولی تکنولوژی ساخت آنها پیشرفت قابل توجهی کرده است. این نوع پردازنده دارای 4 هسته ی حقیقی و 4 هسته ی مجازی می باشند یعنی 8 پردازش را بطور همزمان و با سرعت بسیار بالا انجام می دهند. همین ویژگی شاید در نظر کسانی که با کامپیوتر خود کارهای سنگین یا بازیهای سنگین انجام می دهند مطبوع باشد چرا که حافظه کش ، پردازش سریع با هسته های حقیقی و مجازی ، کانالهای زیاد و پهن با حافظه RAM ، فرکانس کاری بالا و تکنولوژی مدرنی که در ساخت آنها بکار گرفته شده ، آنها را به یک پردازنده ایده آل برای هر سیستمی تبدیل کرده است.
]]> <![CDATA[ابر رایانه ها]]> http://forum.kishtech.ir/showthread.php?tid=20606 Sun, 27 May 2018 21:25:34 +0430 رامین رزاق پور اسکویی]]> http://forum.kishtech.ir/showthread.php?tid=20606 [تصویر: 300px-Columbia_Supercomputer_-_NASA_Adva...cility.jpg]

[/url]
ابررایانه کلمبیا در مرکز محاسبات ابررایانه پیشرفته واقع در مرکز پژوهشی ایمز ناسا در کالیفرنیا.

ابررایانه (به انگلیسی: Supercomputer) به رایانه‌ای اطلاق می‌گردد که در زمان معرفی آن در زمینه میزان ظرفیت محاسبه در واحد زمان در دنیا پیشرو باشد. این عبارت برای اولین بار توسط مجله «نیویورک ورلد» برای اشاره به جدول‌سازهای آی‌بی‌ام دردانشگاه کلمبیا به کار رفت.
[font=Tahoma,]محتویات
 [نهفتن] [/font]
[list]
[*]۱نظر کلی
[list]
[*]۱.۱تاریخ مختصر صنعتی
[*]۱.۲ابزارهای نرم‌افزاری
[*]۱.۳استفاده‌های عمومی
[/list]
[*]۲طراحی سخت‌افزار و نرم‌افزار
[list]
[*]۲.۱تکنولوژی‌ها و دشواری‌های ابررایانه‌ها
[*]۲.۲تکنیک‌های پردازش
[*]۲.۳سیستم‌عامل
[*]۲.۴برنامه‌نویسی
[/list]
[*]۳معماری ابررایانه مدرن
[*]۴ابررایانه‌های هدفمند و دارای کاربرد خاص
[*]۵سریع‌ترین ابررایانه روز
[list]
[*]۵.۱محاسبهٔ سرعت ابررایانه
[*]۵.۲فهرست پانصد عنوان برتر
[*]۵.۳سریع‌ترین ابررایانه فعلی
[*]۵.۴ابر شبه محاسبه (کازی سوپر کامپیوتینگ quasi super computing)
[/list]
[*]۶تحقیق و توسعه
[*]۷جدول زمانی ابررایانه‌ها
[*]۸جستارهای وابسته
[*]۹پیوند به بیرون
[*]۱۰منابع
[/list]
نظر کلی[ویرایش]
تاریخ مختصر صنعتی[font=Tahoma,][ویرایش][/font]
[تصویر: 300px-Colossus.jpg]

پروژه رایانه کولاسوس در ۱۹۴۴

ابررایانه‌هایی را که در دههٔ ۱۹۶۰ ساخته و ارائه شدند سیمور کری از بنگاه کنترل اطلاعات (CDC) طراحی کرده بود و تا دههٔ ۱۹۹۰ هم بازار در دست این ابررایانه‌ها بود. زمانی که سیمور کری جدا شد و رفت تا شرکت خودش به نام تحقیقات سیمور را راه‌اندازی و اداره کند با طرح‌های جدیدش بازار ابررایانه‌ها را در دست گرفت و تا پنج سال (۱۹۸۵–۱۹۹۰) یکه‌تاز بازار ابر محاسبه بود. خود کری هرگز واژهٔ ابررایانه را استفاده نکرد و کمتر کسی به خاطر دارد که او تنها کلمهٔ رایانه را استفاده می‌کرد. در سال ۱۹۸۰ هم‌زمان با ظهور بازار رایانه‌های کوچک که یک دهه قبل به وجود آمده بودند تعداد زیادی رقبای کوچک وارد بازار شدند. اما بسیاری از این‌ها در دههٔ ۱۹۹۰ با بروز مبارزات بازار ابررایانه حذف شدند. امروزه ابررایانه‌ها طراحی‌های سفارشی کم‌نظیری هستند که شرکت‌های صنعتی مثل آی‌بی‌ام و اچ‌پی تولید می‌کنند. همان شرکت‌هایی که بسیاری از شرکت‌های دههٔ ۱۹۹۰ را خریدند تا از تجربه‌شان استفاده کنند. البته بنگاه کری هنوز به صورت حرفه‌ای به ساخت ابررایانه ادامه می‌دهد. اصطلاح ابررایانه چندان پایدار و ثابت نیست. ممکن است ابررایانه امروز فردا تبدیل به یک رایانه معمولی شود. اولین دستگاه‌های CDC پردازنده‌های نرده‌ای (اسکالر) خیلی سریع بودند؛ ده برابر سریع‌تر از سریع‌ترین ماشین‌های سایر شرکت‌ها. در دههٔ ۱۹۷۰ اکثر ابررایانه‌ها به انجام محاسبات برداری پرداختند و بسیاری رقبا و تولیدکنندگان جدید پردازنده‌های خودشان را با قیمت پایین با همان روش کار به بازار ارائه کردند تا در بازار حاضر شوند. در ابتدا و میانهٔ دههٔ ۱۹۸۰ ماشین‌هایی با پردازنده‌های اندک برداری که به صورت موازی کار می‌کردند تبدیل به استاندارد شدند. هر ماشینی معمولاً چهارده تا شانزده پردازندهٔ برداری داشت. در اواخر دهٔ ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ دوباره توجه‌ها از پردازنده‌های برداری به سیستم‌های پردازندهٔ موازی معمول معطوف شد که هزاران ریزپردازنده معمولی داشتند و برخی از آن‌ها نمونه‌های آماده و برخی هم سفارش‌های مشتریان بودند (در اصطلاح کاری، این را حملهٔ میکروهای کشنده می‌نامند). امروزه طرح‌های موازی بر اساس ریزپردازنده‌های آمادهٔ نوع سرور ساخته می‌شوند از جمله Power PC, Itanium, x۸۶–۶۴ و مدرن‌ترین ابررایانه‌ها بسته (کلاستر)های رایانه‌ای با تنظیمات دقیق هستند که پردازنده‌های کم حجم و رابط‌های داخلی سفارشی و بسته به مورد دارند.
ابزارهای نرم‌افزاری[font=Tahoma,][ویرایش][/font]
ابزارهای نرم‌افزاری برای پردازش توزیع شده شامل APIهای استاندارد از جمله MPI, PVM و ابزارهای نرم‌افزاری متن باز ازجمله Beowulf, Warewulf, Open mosix هستند که ساختن یک ابررایانه را از تعدادی سرورها یا واحدهای کاری ممکن می‌کنند. تکنولوژی‌هایی مثل ZerConf (Rendez-Vous/Bonjourقرار ملاقات/سلام) برای ساخت بسته‌های کامپیوتری موردنیاز برای نرم‌افزارهای تخصصی مثل shake اپل هستند. در علوم کامپیوتر هنوز یک زبان برنامه‌نویسی ساده برای ابرکامپیوترها نیست و موضوع خوبی برای تحقیق خواهد بود. برنامه‌های کاربردی هزاران دلار هزینه داشت اما امروزه به لطف جامعهٔ متن باز (که گاهی در این زمینه تکنولوژی‌های جالب توجهی به وجود می‌آورد) رایگان هستند.
استفاده‌های عمومی[font=Tahoma,][ویرایش][/font]
ابررایانه‌ها با رم‌ها و کار آیی‌های بسیاری که دارند معمولاً برای عملیات حساس روی محاسبه از جمله مسائل فیزیک کوانتوم، هواشناسی، تحقیقات آب و هوا (از جمله تحقیق دربارهٔ گرم شدن کرهٔ زمین) مدل‌سازی مولکولی (مطالعهٔ ساختارها و محتویات ترکیبات شیمیایی، ماکرومولکول‌های بیولوژیکی، پلیمرها و بلورها) شبیه‌سازی‌های فیزیکی (مثل شبیه‌سازی هواپیماها در تونل‌های هوا، شبیه‌سازی انفجار سلاح‌های هسته‌ای و تحقیق دربارهٔ پیوست هسته‌ای) تحلیل مخفی و … استفاده می‌شوند. دانشگاه‌های بزرگ، مراکز نظامی و آزمایشگاه‌های تحقیقات علمی بزرگ‌ترین کاربران آن هستند. نوع خاصی از مسائل به نام مسائل بسیار مشکل، مسائلی که حل کامل شان نیازمند منابع کامپیوتری نیمه بی پایان هستند. یک مطلب قابل توجه در این مقال تفاوت بین محاسبهٔ، توانایی محاسبه و ظرفیت است چنان‌که گراهام و همکارانش بررسی کرده‌اند. محاسبهٔ توانایی یعنی استفاده از ماکزیمم توان محاسبه برای حل یک مسئلهٔ بزرگ در کم‌ترین زمان. این سیستم اغلب می‌تواند مسئلهٔ را با حجم و پیچیدگی که هیچ کامپیوتر دیگری نمی‌تواند حل کند حل نماید. اما محاسبهٔ ظرفیت یعنی استفاده از توان محاسبهٔ مقرون به صرفه و کارآمد برای حل مسائل کم و بیش بزرگ یا تعداد زیادی مسائل کوچک یا آمادگی برای اجرا روی سیستم توانایی استفاده می‌شود.
طراحی سخت‌افزار و نرم‌افزار[ویرایش]
ابررایانه‌هایی که پردازنده‌های سفارشی داشتند قبلاً سرعتی که روی کامپیوترهای معمولی داشتند را از طراحی‌های ابتکاری شان به دست می‌آوردند که اجازه می‌داد مثل یک مهندسی به هم پیچیده چند کار را به صورت موازی انجام دهند. آن‌ها را تنها برای انواع مشخصی از محاسبات مثل محاسبات عددی استفاده می‌کردند و در محاسبات کلی تر کامپیوتری ضعیف عمل می‌کردند. سلسله مراتب حافظهٔ آن‌ها به دقت طراحی می‌شد تا دائماً اطلاعات و دستورالعمل در دسترس پردازنده قرار گیرد. در اصل عمده‌ترین تفاوت بین ابررایانه‌هاو کامپیوترهای کندتر در سلسله مراتب حافظه‌شان است. سیستم ورودی/خروجی آن‌ها برای پهنای باندهای بالا با تأخیر (latency) بسیار پایین طراحی شده‌است چرا که اساساً ابرکامپیوترها برای پردازش انتقالات طراحی نشده‌اند. در این جا هم مثل هر سیستم موازی قانون آمدال صدق می‌کند. طراحی‌های مختلف ابررایانه‌ها برای حذف تتابع (serialization) نرم‌افزارها تلاش بسیاری می‌کنند و برای رفع مشکلات و تنگناهای باقی‌مانده و تسریع آن‌ها از سخت‌افزار استفاده می‌کنند.
تکنولوژی‌ها و دشواری‌های ابررایانه‌ها[font=Tahoma,][ویرایش][/font]
[تصویر: 300px-Beowulf-cluster-the-borg.jpg]

یک کلاستر بیوولف

[list]

[*]یک ابررایانه گرمای زیادی تولید می‌کند و باید خنک شود. خنک کردن بسیاری ابررایانه‌ها مسئلهٔ بسیار بزرگی برای HVAC است.

[*]اطلاعات نمی‌توانند با سرعتی بالاتر از سرعت نور بین دو بخش کامپیوتر جابجا شوند. به همین دلیل یک ابررایانه چندمتری (با عرض چندمتر) باید تأخیر (latency) بین قطعاتش در حد چند ده نانوثانیه باشد. به خاطر همین مشکل طراحی‌های سیمور کری کوشیدند در حد امکان از طول کابل‌های کمتر استفاده کنند شکل استوانهٔ کری هم به همین ترتیب به وجود آمد. در ابررایانه‌هایی که تعداد بسیار زیادی cpu دارند که موازی هم کار می‌کنند برای فرستادن پیام بین پردازنده‌ها توقف یک تا پنج میکرو ثانیه معمول است.

[*]برای فرستادن پیام بین پردازنده‌هاها حجم بسیار بالای اطلاعات را در مدت زمان کوتاه مصرف و تولید می‌کنند. کن بچر می‌گوید: برای فرستادن پیام بین پردازنده‌ها وسیله‌ای است که مسائل محدود به محاسبه را محدود به I/O می‌کند. برای حصول اطمینان از انتقال سریع و ذخیرهٔ و بازیابی صحیح اطلاعات باید روی پهنای باند ذخیرهٔ خارجی کار زیادی انجام بدهیم.
[/list]تکنولوژی‌های تولید شده برای ابررایانه‌ها شامل این‌ها می‌شوند:
[list]

[*]پردازش برداری

[*]خنک‌کنندگی مایع

[*]دسترسی ناهمشکل به حافظه (NUMA)

[*]دیسک‌های راه راه (اولین نمونه از آنچه بعدها نامش RAID شد)

[*]فایل سیستم‌های موازی
[/list]تکنیک‌های پردازش[font=Tahoma,][ویرایش][/font]
تکنیک‌های پردازش برداری اوائل برای ابررایانه‌ها طراحی و ایجاد شده‌اند و برای کاربردهای سطح بالا و تخصصی استفاده می‌شوند. این تکنیک‌ها به وفور وارد بازار معماری DSP و راهکارهای پردازش SIMD کامپیوترهای همه منظوره هم شده‌اند. خصوصاً کنسول‌های جدید بازی‌های کامپیوتری از SIMD خیلی استفاده می‌کنند و به این دلیل است که برخی تولیدکنندگان ادعا می‌کنند ماشین‌های بازی شان ابررایانه هستند. واقعیت این است که برخی کارت‌های گرافیک توان محاسبهٔ چندین ترافلاپ (teraFLOP) را دارند. اولین پردازش‌های کامپیوتری طبیعتی داشت که هدف خاصی را دنبال می‌کرد و کاربردهایی که می‌توان برای این قدرت داشت را محدود می‌کرد با پیش رفته تر شدن بازی‌های کامپیوتری واحدهای پردازش گرافیکی (GPUها) متحول شده‌است به عنوان پردازنده‌های برداری همه منظوره مفیدتر شده‌اند و یک دیسیپلین کامل علوم کامپیوتری به وجود آمد تا از این توانایی استفاده کند به نام محاسبه‌های همه منظوره بر واحدهای پردازش گرافیکی(GPGPU).
سیستم‌عامل[font=Tahoma,][ویرایش][/font]
سیستم‌عامل ابررایانه‌ها که اغلب امروزه انواعی از لینوکس و یونیکس هستند و اگر پیچیده‌تر از ماشین‌های کوچک‌تر نباشند همان قدر پیچیده هستند. ظاهری که کاربر می‌بیند ساده‌تر است چون سازندگان OSها منابع برنامه‌نویسی کمتری برای سرمایه‌گذاری بر بخش‌های غیرضروری OSها (یعنی بخش‌هایی که مستقیماً به بهترین کاربرد سخت‌افزار نمی‌شود) دارند. دلیل اصلی آن این است که این کامپیوترها میلیون‌ها دلار قیمت دارند اما بازار خریدشان بسیار کوچک است لذا بودجه‌های R&D شان اغلب محدود است. وجود یونیکس و لینوکس اجازه می‌دهد ظاهر کاربرد (user interface) نرم‌افزار دسکتاپ معمولی دوباره مورد استفاده قرار بگیرد. جالب آنجا ست که در تاریخ صنعت ابررایانه‌ها این روند هم چنان ادامه پیدا کرده‌است و رهبران قدیمی این تکنولوژی از جمله Silicon Graphics در برابر امثال nVIDIA عقب نشسته‌اند چرا که این‌ها می‌توانند محصولات ابتکاری ارزان و پرفایده و پرکاربرد را به لطف مشتریان بسیارشان که R&D آن‌ها را تأمین می‌کنند تولید نمایند. از نظر تاریخی تا ابتدا و میانهٔ دههٔ ابررایانه‌ها اغلب سازگاری گروه دستورات و قابلیت جابجایی کدها را فدای عملکرد و سرعت پردازش و دسترسی به حافظهٔ کامپیوتر می‌کردند. اغلب ابررایانه‌ها تا به امروز برخلاف کامپیوترهای گران‌قیمت فنی high end main frames سیستم‌های عامل بسیار متفاوتی دارند. Cray-۱ به تنهایی شش OS مخصوص خودش را داشت که جامعهٔ کامپیوتر هیچ خبری از آن‌ها نداشت. مشابه آن کامپایلرهای برداری‌کننده و مواز ی‌کنندهٔ بسیاری هم برای فرترن موجود بود. اگر به خاطر سازگاری گروه دستورات اولیه بین Cray-۱ و Cray x-mp و پذیرش انواع OSهای یونیکس مثل CrayUnicos و لینوکس نبود این اتفاق برای ETA-۱۰ هم می‌افتاد. به همین دلیل در آینده سیستم‌هایی با بالاترین کاربرد احتمالاً رنگ و بویی از یونیکس خواهند داشت اما با خاصیت‌های مخصوص سیستم ناسازگار خصوصاً برای سیستم‌های بسیار فنی و گران‌قیمت با امکانات امن مطمئن.
برنامه‌نویسی[font=Tahoma,][ویرایش][/font]
معماری موازی ابررایانه‌ها ایجاب می‌کند تکنیک‌های برنامه‌نویسی خاصی برای سرعت بالایشان استفاده شود. کامپایلرهای هدفمند فرترن معمولاً می‌توانند کدهای سریع تری از C یا C++ تولید کنند. به این دلیل فراترن همچنان بهترین انتخاب برای برنامه‌نویسی علمی و البته برای اکثر برنامه‌هایی که روی ابررایانه‌ها اجرا می‌شود باقی می‌ماند. برای بهره‌وری از موازی بودن ابررایانه‌ها، محیط‌های برنامه‌نویسی خاصی برای برنامه‌نویسی آن‌ها استفاده می‌شود از جمله برای بسته‌های کامپیوتری پراکنده و دور از هم PVM و MPI و برای ماشین‌های حافظه اشتراکی بسیار نزدیک به هم OpenMP استفاده می‌شود.
معماری ابررایانه مدرن[ویرایش]
چنان‌که در فهرست نوامبر ۲۰۰۶ می‌بینیم ده کامپیوتر برتر فهرست پانصد کامپیوتر برتر (و البته بسیاری کامپیوتر دیگر در این لیست) معماری سطح بالا اما مشابهی دارند. هر کدام مجموعه‌ای از مولتی پروسسورهای تماماً SIMD هستند. هر ابررایانه‌ای بسته به تعداد مولتی پروسسورهای مجموعه، تعداد پروسسورهای هر مولتی پروسسور و نیز تعداد عملیاتی که می‌تواند به صورت هم‌زمان در هر پروسسور SIMD انجام بدهد از سایر ابررایانه‌ها متفاوت می‌شود. در این سلسله چنین چیزهایی داریم:
[list]

[*]یک مجموعه کامپیوتری که کامپیوترهای آن از طریق شبکهٔ سرعت بالا یا شبکهٔ تعویض (switching fabric) اتصال بسیار مفصلی با هم دارند. هر کامپیوتر هم تحت نمونهٔ مجزایی از OS کار می‌کند.

[*]کامپیوتر مولتی پروسسور کامپیوتری است که تحت OS مشخصی کار می‌کند و بیش از یک CPU دارد و در آن نرم‌افزار سطح عملکرد از تعداد پروسسورها مستقل است. وظایفی مثل مولتی پروسسینگ متقارن (SMP) و دسترسی غیرهمشکل به حافظه (NUMA) را با هم انجام می‌دهند.

[*]یک پروسسور SIMD یک دستور را بر چندین دسته اطلاعات به صورت هم‌زمان اجرا می‌کند. پردازنده می‌تواند چندمنظوره یا برداری با کاربرد خاص باشد. سطح عملکرد هم می‌تواند بالا یا پایین باشد.
[/list]طبق بررسی ماه نوامبر سال ۲۰۰۶ قانون مور (Moore) و اقتصاد مقیاسی (economy of scale) فاکتور اصلی در طراحی ابررایانه‌ها هستند. یک PC دسکتاپ مدرن امروزه قوی تر از یک ابررایانه پانزده سال پیش است و این طراحی‌هایی که سابقاً اجازه می‌داد ابررایانه‌ها از ماشین‌های دسکتاپ بهتر عمل کنند در طراحی PCها استفاده می‌شوند. به علاوه هزینه‌های ایجاد تراشه‌ها (چیپchip) باعث می‌شود طراحی تراشه‌های سفارشی برای کاربرد محدود مقرون به صرفه نباشد بلکه تولید انبوه تراشه‌ها را تأیید می‌کند که مشتری داشته باشند و هزینهٔ تولید را پوشش بدهد. یک واحد کاری مدل هسته چهارگانه Xeon با عملکرد GHz۲٫۶۶ از یک ابررایانه C۹۰ کری چند میلیون دلاری که در دههٔ ۱۹۹۰ استفاده می‌شد بهتر است و حجم بسیار بالایی از کار که در دههٔ ۱۹۹۰ به چنین ابررایانه‌ای نیاز داشت امروزه با یک واحد کاری کمتر از ۴۰۰۰ دلاری انجام می‌شود. مسایلی که ابررایانه‌ها آن‌ها را حل می‌کردند اکثراً باید موازی‌سازی می‌شدند (یعنی تقسیم کار بزرگ به چند کار کوچک‌تر برای انجام هم‌زمان) آن هم به قطعات بزرگ تا حجم اطلاعاتی که بین واحدهای پردازندهٔ مستقل انتقال پیدا می‌کرد کاهش پیدا کند. این است که می‌توان به جای بسیاری ابررایانه‌های سنتی از بسته‌های طراحی استاندارد بهره برد که با برنامه‌ریزی قابلیت عملکرد یگانه و همگرا را دارند.
ابررایانه‌های هدفمند و دارای کاربرد خاص[ویرایش]
[تصویر: 300px-IBM_Blue_Gene_P_supercomputer.jpg]

ابررایانه [url=https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%A8%D9%84%D9%88_%D8%AC%DB%8C%D9%86]بلو جین، محصول آی بی ام در آزمایشگاه ملی آرگون

ابررایانه هدفمند ابزارهای محاسباتی با عملکرد بسیار سطح بالا و معماری سخت‌افزاری مناسب حل یک مسئلهٔ خاص هستند. می‌توان در آن‌ها از تراشه‌های FPGA برنامه‌ریزی شده یا چیپ‌های VLSI سفارشی استفاده نمود که عمومیت شان را از دست می‌دهند اما در عوض نسبت قیمت به کاربرد بالاتری ارائه می‌دهند. از آن‌ها برای محاسبات نجومی و کد شکنی‌های بسیار قوی استفاده می‌شود. پیش آمده‌است که یک ابررایانه هدفمند جدید از برخی نظرها از سریع‌ترین ابررایانه وقت سریع تر عمل کند مثلاً GRAPE-۶ که در سال ۲۰۰۲ در برخی مسائل سریع تر از شبیه‌ساز زمین عمل کرد. مثال‌هایی از ابررایانه هدفمند
[list]

[*]DEEP BLUE برای بازی شطرنج

[*]ماشین‌ها یا ابزار و قطعات ماشین‌های محاسبهٔ قابل پیکربندی مجدد

[*]GRAPE برای فیزیک نجوم و دینامیک مولکول

[*]DEEP CRACK برای رمزشکنی DES
[/list]سریع‌ترین ابررایانه روز[ویرایش]
محاسبهٔ سرعت ابررایانه[font=Tahoma,][ویرایش][/font]
سرعت ابررایانه بر اساس FLOPS محاسبه می‌شود که مخفف عملیات دقیق شناور در هر لحظه می‌باشد و معمولاً هم یک پسوند SI مثل ترا یا پتا با آن است. در حالت ترا بودن آن را TFLOPS ترافلاپ ده به توان دوازده FLOP و در حالت پتا بودن PFLOPS پتافلاپ ده به توان پانزده می‌گویند. این محاسبهٔ بر اساس مقیاسی که مارتیس بزرگ را تجزیه ی(LU decomposition می‌کند صورت می‌گیرد. این نمونه مسائل حقیقی را بررسی می‌کند اما خیلی راحت تر از محاسبهٔ مسائل دنیای واقعی است.
فهرست پانصد عنوان برتر[font=Tahoma,][ویرایش][/font]
از سال ۱۹۹۳ نتایج LINPAK پانصد ابررایانه سریع دنیا را همواره رتبه‌بندی نموده‌است. البته ادعا نمی‌شود این فهرست کاملاً بی ایراد است اما بهترین از سرعت کامپیوتر را در هر زمان دارد.
سریع‌ترین ابررایانه فعلی[font=Tahoma,][ویرایش][/font]
پس از Tianhe-1A، نوبت به این غول چینی رسید تا رکورد سرعت را با ثبت عدد ۳۳٫۸۶ پتافلاپس بشکند. Tianhe-2 از پردازنده‌های Xeons و Xeon Phi اینتل از سری آیوی بریج استفاده می‌کند و در مجموع ۳ میلیون و ۱۲۰ هزار هسته پردازشی دارد. این ابر کامپیوتر که ۱۷٬۸۰۸ کیلووات مصرف انرژی دارد، بر روی کاغذ قادر است به سرعت ۵۴٫۹ پتافلاپس هم دست یابد. پس اگر لازم شد، شاید بتواند برای حفظ جایگاه خود، سرسختانه بجنگد. منبع
ابر شبه محاسبه (کازی سوپر کامپیوتینگ quasi super computing)[font=Tahoma,][ویرایش][/font]
برخی انواع محاسبات توزیع شدهٔ مقیاس وسیع برای مسائل بسیار موازی‌سازی شده را می‌توان اوج ابر محاسبهٔ دسته‌بندی شده نامید. مثلاً پلتفرم BOINC (که میزبان تعدادی پروژهٔ محاسبهٔ توزیع شده هستند) در بیست و هفتم مارس سال ۲۰۰۷ از طریق ۱۷۹۷۰۰۰ کامپیوتر اضافه روی شبکه بالای ۵۳۰٫۷ ترافلاپ سرعت عملکرد به ثبت رساند. سریع‌ترین پروژه بود SETI@home که با ۱۳۹۰۰۰۰ کامپیوتر اضافه ۲۷۶٫۳ ترافلاپ کار می‌کرد. یک پروژهٔ توزیع شدهٔ دیگر Folding@home بود که در اواخر سپتامبر ۲۰۰۷ قدرت عملکرد برابر ۱٫۳ پتافلاپ گزارش داد. مشتریانی که از پلی استیشن استفاده می‌کنند از توان محاسبهٔ بالا ۱ پتافلاپ استفاده می‌کنند. تحقیق Mersenne Prime توزیع شدهٔ GIMP تا اکتبر ۲۰۰۷ قدرت برابر ۲۳ ترافلاپ به ثبت رسانده‌اند. سیستم موتور جستجوی گوگل با ۱۲۶ تا ۳۱۶ ترافلاپ احتمالاً سریع‌ترین باشد.
تحقیق و توسعه[ویرایش]
در نهم سپتامبر سال ۲۰۰۶ دفتر مدیریت امنیت هسته‌ای ملی انرژی آمریکا (NNSA)، آی بی ام(IBM) را برای طراحی و ساخت اولین ابررایانه دنیا انتخاب کرد. سیستمی که برای تولید ماشینی پردازندهٔ موتور پنهای باند سلولی (cell BE) ماشینی با توان پایستهٔ یک پتافلاپ یا یک هزار تریلیون محاسبه در ثانیه بسازد. پروژهٔ دیگری که IBM به آن مشغول است ساخت Cyclops۶۴ است که قرار است روی یک تراشه یک ابررایانه نصب کند. دکتر کارمارکار در هند پروژه‌ای را برای ساخت ابررایانه یک پتافلاپی رهبری می‌کند. CDAC هم در حال ساخت رهبری می‌کندی است که تا سال ۲۰۱۰ بتواند به یک پتافلاپ برسد. NSF هم پروژه‌ای بیست میلیون دلاری برای ساخت یک ابررایانه یک پتافلاپی در دست دارد. NCSA هم در دانشگاه ایلینوی اوربانا شامپاین مشغول چنین پروژه‌ای است و برآورد می‌شود تا سال ۲۰۱۱ آن را تکمیل کند.]]> [تصویر: 300px-Columbia_Supercomputer_-_NASA_Adva...cility.jpg]

[/url]
ابررایانه کلمبیا در مرکز محاسبات ابررایانه پیشرفته واقع در مرکز پژوهشی ایمز ناسا در کالیفرنیا.

ابررایانه (به انگلیسی: Supercomputer) به رایانه‌ای اطلاق می‌گردد که در زمان معرفی آن در زمینه میزان ظرفیت محاسبه در واحد زمان در دنیا پیشرو باشد. این عبارت برای اولین بار توسط مجله «نیویورک ورلد» برای اشاره به جدول‌سازهای آی‌بی‌ام دردانشگاه کلمبیا به کار رفت.
[font=Tahoma,]محتویات
 [نهفتن] [/font]
[list]
[*]۱نظر کلی
[list]
[*]۱.۱تاریخ مختصر صنعتی
[*]۱.۲ابزارهای نرم‌افزاری
[*]۱.۳استفاده‌های عمومی
[/list]
[*]۲طراحی سخت‌افزار و نرم‌افزار
[list]
[*]۲.۱تکنولوژی‌ها و دشواری‌های ابررایانه‌ها
[*]۲.۲تکنیک‌های پردازش
[*]۲.۳سیستم‌عامل
[*]۲.۴برنامه‌نویسی
[/list]
[*]۳معماری ابررایانه مدرن
[*]۴ابررایانه‌های هدفمند و دارای کاربرد خاص
[*]۵سریع‌ترین ابررایانه روز
[list]
[*]۵.۱محاسبهٔ سرعت ابررایانه
[*]۵.۲فهرست پانصد عنوان برتر
[*]۵.۳سریع‌ترین ابررایانه فعلی
[*]۵.۴ابر شبه محاسبه (کازی سوپر کامپیوتینگ quasi super computing)
[/list]
[*]۶تحقیق و توسعه
[*]۷جدول زمانی ابررایانه‌ها
[*]۸جستارهای وابسته
[*]۹پیوند به بیرون
[*]۱۰منابع
[/list]
نظر کلی[ویرایش]
تاریخ مختصر صنعتی[font=Tahoma,][ویرایش][/font]
[تصویر: 300px-Colossus.jpg]

پروژه رایانه کولاسوس در ۱۹۴۴

ابررایانه‌هایی را که در دههٔ ۱۹۶۰ ساخته و ارائه شدند سیمور کری از بنگاه کنترل اطلاعات (CDC) طراحی کرده بود و تا دههٔ ۱۹۹۰ هم بازار در دست این ابررایانه‌ها بود. زمانی که سیمور کری جدا شد و رفت تا شرکت خودش به نام تحقیقات سیمور را راه‌اندازی و اداره کند با طرح‌های جدیدش بازار ابررایانه‌ها را در دست گرفت و تا پنج سال (۱۹۸۵–۱۹۹۰) یکه‌تاز بازار ابر محاسبه بود. خود کری هرگز واژهٔ ابررایانه را استفاده نکرد و کمتر کسی به خاطر دارد که او تنها کلمهٔ رایانه را استفاده می‌کرد. در سال ۱۹۸۰ هم‌زمان با ظهور بازار رایانه‌های کوچک که یک دهه قبل به وجود آمده بودند تعداد زیادی رقبای کوچک وارد بازار شدند. اما بسیاری از این‌ها در دههٔ ۱۹۹۰ با بروز مبارزات بازار ابررایانه حذف شدند. امروزه ابررایانه‌ها طراحی‌های سفارشی کم‌نظیری هستند که شرکت‌های صنعتی مثل آی‌بی‌ام و اچ‌پی تولید می‌کنند. همان شرکت‌هایی که بسیاری از شرکت‌های دههٔ ۱۹۹۰ را خریدند تا از تجربه‌شان استفاده کنند. البته بنگاه کری هنوز به صورت حرفه‌ای به ساخت ابررایانه ادامه می‌دهد. اصطلاح ابررایانه چندان پایدار و ثابت نیست. ممکن است ابررایانه امروز فردا تبدیل به یک رایانه معمولی شود. اولین دستگاه‌های CDC پردازنده‌های نرده‌ای (اسکالر) خیلی سریع بودند؛ ده برابر سریع‌تر از سریع‌ترین ماشین‌های سایر شرکت‌ها. در دههٔ ۱۹۷۰ اکثر ابررایانه‌ها به انجام محاسبات برداری پرداختند و بسیاری رقبا و تولیدکنندگان جدید پردازنده‌های خودشان را با قیمت پایین با همان روش کار به بازار ارائه کردند تا در بازار حاضر شوند. در ابتدا و میانهٔ دههٔ ۱۹۸۰ ماشین‌هایی با پردازنده‌های اندک برداری که به صورت موازی کار می‌کردند تبدیل به استاندارد شدند. هر ماشینی معمولاً چهارده تا شانزده پردازندهٔ برداری داشت. در اواخر دهٔ ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ دوباره توجه‌ها از پردازنده‌های برداری به سیستم‌های پردازندهٔ موازی معمول معطوف شد که هزاران ریزپردازنده معمولی داشتند و برخی از آن‌ها نمونه‌های آماده و برخی هم سفارش‌های مشتریان بودند (در اصطلاح کاری، این را حملهٔ میکروهای کشنده می‌نامند). امروزه طرح‌های موازی بر اساس ریزپردازنده‌های آمادهٔ نوع سرور ساخته می‌شوند از جمله Power PC, Itanium, x۸۶–۶۴ و مدرن‌ترین ابررایانه‌ها بسته (کلاستر)های رایانه‌ای با تنظیمات دقیق هستند که پردازنده‌های کم حجم و رابط‌های داخلی سفارشی و بسته به مورد دارند.
ابزارهای نرم‌افزاری[font=Tahoma,][ویرایش][/font]
ابزارهای نرم‌افزاری برای پردازش توزیع شده شامل APIهای استاندارد از جمله MPI, PVM و ابزارهای نرم‌افزاری متن باز ازجمله Beowulf, Warewulf, Open mosix هستند که ساختن یک ابررایانه را از تعدادی سرورها یا واحدهای کاری ممکن می‌کنند. تکنولوژی‌هایی مثل ZerConf (Rendez-Vous/Bonjourقرار ملاقات/سلام) برای ساخت بسته‌های کامپیوتری موردنیاز برای نرم‌افزارهای تخصصی مثل shake اپل هستند. در علوم کامپیوتر هنوز یک زبان برنامه‌نویسی ساده برای ابرکامپیوترها نیست و موضوع خوبی برای تحقیق خواهد بود. برنامه‌های کاربردی هزاران دلار هزینه داشت اما امروزه به لطف جامعهٔ متن باز (که گاهی در این زمینه تکنولوژی‌های جالب توجهی به وجود می‌آورد) رایگان هستند.
استفاده‌های عمومی[font=Tahoma,][ویرایش][/font]
ابررایانه‌ها با رم‌ها و کار آیی‌های بسیاری که دارند معمولاً برای عملیات حساس روی محاسبه از جمله مسائل فیزیک کوانتوم، هواشناسی، تحقیقات آب و هوا (از جمله تحقیق دربارهٔ گرم شدن کرهٔ زمین) مدل‌سازی مولکولی (مطالعهٔ ساختارها و محتویات ترکیبات شیمیایی، ماکرومولکول‌های بیولوژیکی، پلیمرها و بلورها) شبیه‌سازی‌های فیزیکی (مثل شبیه‌سازی هواپیماها در تونل‌های هوا، شبیه‌سازی انفجار سلاح‌های هسته‌ای و تحقیق دربارهٔ پیوست هسته‌ای) تحلیل مخفی و … استفاده می‌شوند. دانشگاه‌های بزرگ، مراکز نظامی و آزمایشگاه‌های تحقیقات علمی بزرگ‌ترین کاربران آن هستند. نوع خاصی از مسائل به نام مسائل بسیار مشکل، مسائلی که حل کامل شان نیازمند منابع کامپیوتری نیمه بی پایان هستند. یک مطلب قابل توجه در این مقال تفاوت بین محاسبهٔ، توانایی محاسبه و ظرفیت است چنان‌که گراهام و همکارانش بررسی کرده‌اند. محاسبهٔ توانایی یعنی استفاده از ماکزیمم توان محاسبه برای حل یک مسئلهٔ بزرگ در کم‌ترین زمان. این سیستم اغلب می‌تواند مسئلهٔ را با حجم و پیچیدگی که هیچ کامپیوتر دیگری نمی‌تواند حل کند حل نماید. اما محاسبهٔ ظرفیت یعنی استفاده از توان محاسبهٔ مقرون به صرفه و کارآمد برای حل مسائل کم و بیش بزرگ یا تعداد زیادی مسائل کوچک یا آمادگی برای اجرا روی سیستم توانایی استفاده می‌شود.
طراحی سخت‌افزار و نرم‌افزار[ویرایش]
ابررایانه‌هایی که پردازنده‌های سفارشی داشتند قبلاً سرعتی که روی کامپیوترهای معمولی داشتند را از طراحی‌های ابتکاری شان به دست می‌آوردند که اجازه می‌داد مثل یک مهندسی به هم پیچیده چند کار را به صورت موازی انجام دهند. آن‌ها را تنها برای انواع مشخصی از محاسبات مثل محاسبات عددی استفاده می‌کردند و در محاسبات کلی تر کامپیوتری ضعیف عمل می‌کردند. سلسله مراتب حافظهٔ آن‌ها به دقت طراحی می‌شد تا دائماً اطلاعات و دستورالعمل در دسترس پردازنده قرار گیرد. در اصل عمده‌ترین تفاوت بین ابررایانه‌هاو کامپیوترهای کندتر در سلسله مراتب حافظه‌شان است. سیستم ورودی/خروجی آن‌ها برای پهنای باندهای بالا با تأخیر (latency) بسیار پایین طراحی شده‌است چرا که اساساً ابرکامپیوترها برای پردازش انتقالات طراحی نشده‌اند. در این جا هم مثل هر سیستم موازی قانون آمدال صدق می‌کند. طراحی‌های مختلف ابررایانه‌ها برای حذف تتابع (serialization) نرم‌افزارها تلاش بسیاری می‌کنند و برای رفع مشکلات و تنگناهای باقی‌مانده و تسریع آن‌ها از سخت‌افزار استفاده می‌کنند.
تکنولوژی‌ها و دشواری‌های ابررایانه‌ها[font=Tahoma,][ویرایش][/font]
[تصویر: 300px-Beowulf-cluster-the-borg.jpg]

یک کلاستر بیوولف

[list]

[*]یک ابررایانه گرمای زیادی تولید می‌کند و باید خنک شود. خنک کردن بسیاری ابررایانه‌ها مسئلهٔ بسیار بزرگی برای HVAC است.

[*]اطلاعات نمی‌توانند با سرعتی بالاتر از سرعت نور بین دو بخش کامپیوتر جابجا شوند. به همین دلیل یک ابررایانه چندمتری (با عرض چندمتر) باید تأخیر (latency) بین قطعاتش در حد چند ده نانوثانیه باشد. به خاطر همین مشکل طراحی‌های سیمور کری کوشیدند در حد امکان از طول کابل‌های کمتر استفاده کنند شکل استوانهٔ کری هم به همین ترتیب به وجود آمد. در ابررایانه‌هایی که تعداد بسیار زیادی cpu دارند که موازی هم کار می‌کنند برای فرستادن پیام بین پردازنده‌ها توقف یک تا پنج میکرو ثانیه معمول است.

[*]برای فرستادن پیام بین پردازنده‌هاها حجم بسیار بالای اطلاعات را در مدت زمان کوتاه مصرف و تولید می‌کنند. کن بچر می‌گوید: برای فرستادن پیام بین پردازنده‌ها وسیله‌ای است که مسائل محدود به محاسبه را محدود به I/O می‌کند. برای حصول اطمینان از انتقال سریع و ذخیرهٔ و بازیابی صحیح اطلاعات باید روی پهنای باند ذخیرهٔ خارجی کار زیادی انجام بدهیم.
[/list]تکنولوژی‌های تولید شده برای ابررایانه‌ها شامل این‌ها می‌شوند:
[list]

[*]پردازش برداری

[*]خنک‌کنندگی مایع

[*]دسترسی ناهمشکل به حافظه (NUMA)

[*]دیسک‌های راه راه (اولین نمونه از آنچه بعدها نامش RAID شد)

[*]فایل سیستم‌های موازی
[/list]تکنیک‌های پردازش[font=Tahoma,][ویرایش][/font]
تکنیک‌های پردازش برداری اوائل برای ابررایانه‌ها طراحی و ایجاد شده‌اند و برای کاربردهای سطح بالا و تخصصی استفاده می‌شوند. این تکنیک‌ها به وفور وارد بازار معماری DSP و راهکارهای پردازش SIMD کامپیوترهای همه منظوره هم شده‌اند. خصوصاً کنسول‌های جدید بازی‌های کامپیوتری از SIMD خیلی استفاده می‌کنند و به این دلیل است که برخی تولیدکنندگان ادعا می‌کنند ماشین‌های بازی شان ابررایانه هستند. واقعیت این است که برخی کارت‌های گرافیک توان محاسبهٔ چندین ترافلاپ (teraFLOP) را دارند. اولین پردازش‌های کامپیوتری طبیعتی داشت که هدف خاصی را دنبال می‌کرد و کاربردهایی که می‌توان برای این قدرت داشت را محدود می‌کرد با پیش رفته تر شدن بازی‌های کامپیوتری واحدهای پردازش گرافیکی (GPUها) متحول شده‌است به عنوان پردازنده‌های برداری همه منظوره مفیدتر شده‌اند و یک دیسیپلین کامل علوم کامپیوتری به وجود آمد تا از این توانایی استفاده کند به نام محاسبه‌های همه منظوره بر واحدهای پردازش گرافیکی(GPGPU).
سیستم‌عامل[font=Tahoma,][ویرایش][/font]
سیستم‌عامل ابررایانه‌ها که اغلب امروزه انواعی از لینوکس و یونیکس هستند و اگر پیچیده‌تر از ماشین‌های کوچک‌تر نباشند همان قدر پیچیده هستند. ظاهری که کاربر می‌بیند ساده‌تر است چون سازندگان OSها منابع برنامه‌نویسی کمتری برای سرمایه‌گذاری بر بخش‌های غیرضروری OSها (یعنی بخش‌هایی که مستقیماً به بهترین کاربرد سخت‌افزار نمی‌شود) دارند. دلیل اصلی آن این است که این کامپیوترها میلیون‌ها دلار قیمت دارند اما بازار خریدشان بسیار کوچک است لذا بودجه‌های R&D شان اغلب محدود است. وجود یونیکس و لینوکس اجازه می‌دهد ظاهر کاربرد (user interface) نرم‌افزار دسکتاپ معمولی دوباره مورد استفاده قرار بگیرد. جالب آنجا ست که در تاریخ صنعت ابررایانه‌ها این روند هم چنان ادامه پیدا کرده‌است و رهبران قدیمی این تکنولوژی از جمله Silicon Graphics در برابر امثال nVIDIA عقب نشسته‌اند چرا که این‌ها می‌توانند محصولات ابتکاری ارزان و پرفایده و پرکاربرد را به لطف مشتریان بسیارشان که R&D آن‌ها را تأمین می‌کنند تولید نمایند. از نظر تاریخی تا ابتدا و میانهٔ دههٔ ابررایانه‌ها اغلب سازگاری گروه دستورات و قابلیت جابجایی کدها را فدای عملکرد و سرعت پردازش و دسترسی به حافظهٔ کامپیوتر می‌کردند. اغلب ابررایانه‌ها تا به امروز برخلاف کامپیوترهای گران‌قیمت فنی high end main frames سیستم‌های عامل بسیار متفاوتی دارند. Cray-۱ به تنهایی شش OS مخصوص خودش را داشت که جامعهٔ کامپیوتر هیچ خبری از آن‌ها نداشت. مشابه آن کامپایلرهای برداری‌کننده و مواز ی‌کنندهٔ بسیاری هم برای فرترن موجود بود. اگر به خاطر سازگاری گروه دستورات اولیه بین Cray-۱ و Cray x-mp و پذیرش انواع OSهای یونیکس مثل CrayUnicos و لینوکس نبود این اتفاق برای ETA-۱۰ هم می‌افتاد. به همین دلیل در آینده سیستم‌هایی با بالاترین کاربرد احتمالاً رنگ و بویی از یونیکس خواهند داشت اما با خاصیت‌های مخصوص سیستم ناسازگار خصوصاً برای سیستم‌های بسیار فنی و گران‌قیمت با امکانات امن مطمئن.
برنامه‌نویسی[font=Tahoma,][ویرایش][/font]
معماری موازی ابررایانه‌ها ایجاب می‌کند تکنیک‌های برنامه‌نویسی خاصی برای سرعت بالایشان استفاده شود. کامپایلرهای هدفمند فرترن معمولاً می‌توانند کدهای سریع تری از C یا C++ تولید کنند. به این دلیل فراترن همچنان بهترین انتخاب برای برنامه‌نویسی علمی و البته برای اکثر برنامه‌هایی که روی ابررایانه‌ها اجرا می‌شود باقی می‌ماند. برای بهره‌وری از موازی بودن ابررایانه‌ها، محیط‌های برنامه‌نویسی خاصی برای برنامه‌نویسی آن‌ها استفاده می‌شود از جمله برای بسته‌های کامپیوتری پراکنده و دور از هم PVM و MPI و برای ماشین‌های حافظه اشتراکی بسیار نزدیک به هم OpenMP استفاده می‌شود.
معماری ابررایانه مدرن[ویرایش]
چنان‌که در فهرست نوامبر ۲۰۰۶ می‌بینیم ده کامپیوتر برتر فهرست پانصد کامپیوتر برتر (و البته بسیاری کامپیوتر دیگر در این لیست) معماری سطح بالا اما مشابهی دارند. هر کدام مجموعه‌ای از مولتی پروسسورهای تماماً SIMD هستند. هر ابررایانه‌ای بسته به تعداد مولتی پروسسورهای مجموعه، تعداد پروسسورهای هر مولتی پروسسور و نیز تعداد عملیاتی که می‌تواند به صورت هم‌زمان در هر پروسسور SIMD انجام بدهد از سایر ابررایانه‌ها متفاوت می‌شود. در این سلسله چنین چیزهایی داریم:
[list]

[*]یک مجموعه کامپیوتری که کامپیوترهای آن از طریق شبکهٔ سرعت بالا یا شبکهٔ تعویض (switching fabric) اتصال بسیار مفصلی با هم دارند. هر کامپیوتر هم تحت نمونهٔ مجزایی از OS کار می‌کند.

[*]کامپیوتر مولتی پروسسور کامپیوتری است که تحت OS مشخصی کار می‌کند و بیش از یک CPU دارد و در آن نرم‌افزار سطح عملکرد از تعداد پروسسورها مستقل است. وظایفی مثل مولتی پروسسینگ متقارن (SMP) و دسترسی غیرهمشکل به حافظه (NUMA) را با هم انجام می‌دهند.

[*]یک پروسسور SIMD یک دستور را بر چندین دسته اطلاعات به صورت هم‌زمان اجرا می‌کند. پردازنده می‌تواند چندمنظوره یا برداری با کاربرد خاص باشد. سطح عملکرد هم می‌تواند بالا یا پایین باشد.
[/list]طبق بررسی ماه نوامبر سال ۲۰۰۶ قانون مور (Moore) و اقتصاد مقیاسی (economy of scale) فاکتور اصلی در طراحی ابررایانه‌ها هستند. یک PC دسکتاپ مدرن امروزه قوی تر از یک ابررایانه پانزده سال پیش است و این طراحی‌هایی که سابقاً اجازه می‌داد ابررایانه‌ها از ماشین‌های دسکتاپ بهتر عمل کنند در طراحی PCها استفاده می‌شوند. به علاوه هزینه‌های ایجاد تراشه‌ها (چیپchip) باعث می‌شود طراحی تراشه‌های سفارشی برای کاربرد محدود مقرون به صرفه نباشد بلکه تولید انبوه تراشه‌ها را تأیید می‌کند که مشتری داشته باشند و هزینهٔ تولید را پوشش بدهد. یک واحد کاری مدل هسته چهارگانه Xeon با عملکرد GHz۲٫۶۶ از یک ابررایانه C۹۰ کری چند میلیون دلاری که در دههٔ ۱۹۹۰ استفاده می‌شد بهتر است و حجم بسیار بالایی از کار که در دههٔ ۱۹۹۰ به چنین ابررایانه‌ای نیاز داشت امروزه با یک واحد کاری کمتر از ۴۰۰۰ دلاری انجام می‌شود. مسایلی که ابررایانه‌ها آن‌ها را حل می‌کردند اکثراً باید موازی‌سازی می‌شدند (یعنی تقسیم کار بزرگ به چند کار کوچک‌تر برای انجام هم‌زمان) آن هم به قطعات بزرگ تا حجم اطلاعاتی که بین واحدهای پردازندهٔ مستقل انتقال پیدا می‌کرد کاهش پیدا کند. این است که می‌توان به جای بسیاری ابررایانه‌های سنتی از بسته‌های طراحی استاندارد بهره برد که با برنامه‌ریزی قابلیت عملکرد یگانه و همگرا را دارند.
ابررایانه‌های هدفمند و دارای کاربرد خاص[ویرایش]
[تصویر: 300px-IBM_Blue_Gene_P_supercomputer.jpg]

ابررایانه [url=https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%A8%D9%84%D9%88_%D8%AC%DB%8C%D9%86]بلو جین، محصول آی بی ام در آزمایشگاه ملی آرگون

ابررایانه هدفمند ابزارهای محاسباتی با عملکرد بسیار سطح بالا و معماری سخت‌افزاری مناسب حل یک مسئلهٔ خاص هستند. می‌توان در آن‌ها از تراشه‌های FPGA برنامه‌ریزی شده یا چیپ‌های VLSI سفارشی استفاده نمود که عمومیت شان را از دست می‌دهند اما در عوض نسبت قیمت به کاربرد بالاتری ارائه می‌دهند. از آن‌ها برای محاسبات نجومی و کد شکنی‌های بسیار قوی استفاده می‌شود. پیش آمده‌است که یک ابررایانه هدفمند جدید از برخی نظرها از سریع‌ترین ابررایانه وقت سریع تر عمل کند مثلاً GRAPE-۶ که در سال ۲۰۰۲ در برخی مسائل سریع تر از شبیه‌ساز زمین عمل کرد. مثال‌هایی از ابررایانه هدفمند
[list]

[*]DEEP BLUE برای بازی شطرنج

[*]ماشین‌ها یا ابزار و قطعات ماشین‌های محاسبهٔ قابل پیکربندی مجدد

[*]GRAPE برای فیزیک نجوم و دینامیک مولکول

[*]DEEP CRACK برای رمزشکنی DES
[/list]سریع‌ترین ابررایانه روز[ویرایش]
محاسبهٔ سرعت ابررایانه[font=Tahoma,][ویرایش][/font]
سرعت ابررایانه بر اساس FLOPS محاسبه می‌شود که مخفف عملیات دقیق شناور در هر لحظه می‌باشد و معمولاً هم یک پسوند SI مثل ترا یا پتا با آن است. در حالت ترا بودن آن را TFLOPS ترافلاپ ده به توان دوازده FLOP و در حالت پتا بودن PFLOPS پتافلاپ ده به توان پانزده می‌گویند. این محاسبهٔ بر اساس مقیاسی که مارتیس بزرگ را تجزیه ی(LU decomposition می‌کند صورت می‌گیرد. این نمونه مسائل حقیقی را بررسی می‌کند اما خیلی راحت تر از محاسبهٔ مسائل دنیای واقعی است.
فهرست پانصد عنوان برتر[font=Tahoma,][ویرایش][/font]
از سال ۱۹۹۳ نتایج LINPAK پانصد ابررایانه سریع دنیا را همواره رتبه‌بندی نموده‌است. البته ادعا نمی‌شود این فهرست کاملاً بی ایراد است اما بهترین از سرعت کامپیوتر را در هر زمان دارد.
سریع‌ترین ابررایانه فعلی[font=Tahoma,][ویرایش][/font]
پس از Tianhe-1A، نوبت به این غول چینی رسید تا رکورد سرعت را با ثبت عدد ۳۳٫۸۶ پتافلاپس بشکند. Tianhe-2 از پردازنده‌های Xeons و Xeon Phi اینتل از سری آیوی بریج استفاده می‌کند و در مجموع ۳ میلیون و ۱۲۰ هزار هسته پردازشی دارد. این ابر کامپیوتر که ۱۷٬۸۰۸ کیلووات مصرف انرژی دارد، بر روی کاغذ قادر است به سرعت ۵۴٫۹ پتافلاپس هم دست یابد. پس اگر لازم شد، شاید بتواند برای حفظ جایگاه خود، سرسختانه بجنگد. منبع
ابر شبه محاسبه (کازی سوپر کامپیوتینگ quasi super computing)[font=Tahoma,][ویرایش][/font]
برخی انواع محاسبات توزیع شدهٔ مقیاس وسیع برای مسائل بسیار موازی‌سازی شده را می‌توان اوج ابر محاسبهٔ دسته‌بندی شده نامید. مثلاً پلتفرم BOINC (که میزبان تعدادی پروژهٔ محاسبهٔ توزیع شده هستند) در بیست و هفتم مارس سال ۲۰۰۷ از طریق ۱۷۹۷۰۰۰ کامپیوتر اضافه روی شبکه بالای ۵۳۰٫۷ ترافلاپ سرعت عملکرد به ثبت رساند. سریع‌ترین پروژه بود SETI@home که با ۱۳۹۰۰۰۰ کامپیوتر اضافه ۲۷۶٫۳ ترافلاپ کار می‌کرد. یک پروژهٔ توزیع شدهٔ دیگر Folding@home بود که در اواخر سپتامبر ۲۰۰۷ قدرت عملکرد برابر ۱٫۳ پتافلاپ گزارش داد. مشتریانی که از پلی استیشن استفاده می‌کنند از توان محاسبهٔ بالا ۱ پتافلاپ استفاده می‌کنند. تحقیق Mersenne Prime توزیع شدهٔ GIMP تا اکتبر ۲۰۰۷ قدرت برابر ۲۳ ترافلاپ به ثبت رسانده‌اند. سیستم موتور جستجوی گوگل با ۱۲۶ تا ۳۱۶ ترافلاپ احتمالاً سریع‌ترین باشد.
تحقیق و توسعه[ویرایش]
در نهم سپتامبر سال ۲۰۰۶ دفتر مدیریت امنیت هسته‌ای ملی انرژی آمریکا (NNSA)، آی بی ام(IBM) را برای طراحی و ساخت اولین ابررایانه دنیا انتخاب کرد. سیستمی که برای تولید ماشینی پردازندهٔ موتور پنهای باند سلولی (cell BE) ماشینی با توان پایستهٔ یک پتافلاپ یا یک هزار تریلیون محاسبه در ثانیه بسازد. پروژهٔ دیگری که IBM به آن مشغول است ساخت Cyclops۶۴ است که قرار است روی یک تراشه یک ابررایانه نصب کند. دکتر کارمارکار در هند پروژه‌ای را برای ساخت ابررایانه یک پتافلاپی رهبری می‌کند. CDAC هم در حال ساخت رهبری می‌کندی است که تا سال ۲۰۱۰ بتواند به یک پتافلاپ برسد. NSF هم پروژه‌ای بیست میلیون دلاری برای ساخت یک ابررایانه یک پتافلاپی در دست دارد. NCSA هم در دانشگاه ایلینوی اوربانا شامپاین مشغول چنین پروژه‌ای است و برآورد می‌شود تا سال ۲۰۱۱ آن را تکمیل کند.]]> <![CDATA[پاسخ تمرینات الگوریتم]]> http://forum.kishtech.ir/showthread.php?tid=20604 Sun, 27 May 2018 21:23:30 +0430 رامین رزاق پور اسکویی]]> http://forum.kishtech.ir/showthread.php?tid=20604
.zip   الگوریتم.zip (اندازه: 298.57 KB / تعداد دفعات دریافت: 8) ]]>
.zip   الگوریتم.zip (اندازه: 298.57 KB / تعداد دفعات دریافت: 8) ]]> <![CDATA[سخت افزار]]> http://forum.kishtech.ir/showthread.php?tid=20573 Sat, 26 May 2018 15:55:44 +0430 مجتبی حاجی عباسی]]> http://forum.kishtech.ir/showthread.php?tid=20573 <![CDATA[سخت افزار]]> http://forum.kishtech.ir/showthread.php?tid=20572 Sat, 26 May 2018 15:54:03 +0430 مجتبی حاجی عباسی]]> http://forum.kishtech.ir/showthread.php?tid=20572 <![CDATA[سخت افزار]]> http://forum.kishtech.ir/showthread.php?tid=20435 Sat, 19 May 2018 01:08:18 +0430 مجتبی حاجی عباسی]]> http://forum.kishtech.ir/showthread.php?tid=20435 <![CDATA[تمرین الگوریتم صفحه 21 و 22]]> http://forum.kishtech.ir/showthread.php?tid=20366 Mon, 14 May 2018 20:36:08 +0430 reza jozak]]> http://forum.kishtech.ir/showthread.php?tid=20366
.pdf   تمرین صفحه 21 و 22.pdf (اندازه: 1.34 MB / تعداد دفعات دریافت: 15) ]]>
.pdf   تمرین صفحه 21 و 22.pdf (اندازه: 1.34 MB / تعداد دفعات دریافت: 15) ]]> <![CDATA[الگوریتم]]> http://forum.kishtech.ir/showthread.php?tid=20352 Sun, 13 May 2018 23:25:45 +0430 مجتبی حاجی عباسی]]> http://forum.kishtech.ir/showthread.php?tid=20352 <![CDATA[الگوریتم]]> http://forum.kishtech.ir/showthread.php?tid=20351 Sun, 13 May 2018 23:22:53 +0430 مجتبی حاجی عباسی]]> http://forum.kishtech.ir/showthread.php?tid=20351 <![CDATA[الگوریتم]]> http://forum.kishtech.ir/showthread.php?tid=20350 Sun, 13 May 2018 23:19:20 +0430 مجتبی حاجی عباسی]]> http://forum.kishtech.ir/showthread.php?tid=20350 <![CDATA[الگوریتم]]> http://forum.kishtech.ir/showthread.php?tid=20349 Sun, 13 May 2018 23:15:47 +0430 مجتبی حاجی عباسی]]> http://forum.kishtech.ir/showthread.php?tid=20349 <![CDATA[الگوریتم]]> http://forum.kishtech.ir/showthread.php?tid=20348 Sun, 13 May 2018 23:12:42 +0430 مجتبی حاجی عباسی]]> http://forum.kishtech.ir/showthread.php?tid=20348 <![CDATA[solid works]]> http://forum.kishtech.ir/showthread.php?tid=19593 Sun, 22 Apr 2018 16:54:25 +0430 مجتبی حاجی عباسی]]> http://forum.kishtech.ir/showthread.php?tid=19593 <![CDATA[solid works]]> http://forum.kishtech.ir/showthread.php?tid=19592 Sun, 22 Apr 2018 16:50:10 +0430 مجتبی حاجی عباسی]]> http://forum.kishtech.ir/showthread.php?tid=19592 <![CDATA[Solid works]]> http://forum.kishtech.ir/showthread.php?tid=19548 Mon, 16 Apr 2018 00:23:56 +0430 مجتبی حاجی عباسی]]> http://forum.kishtech.ir/showthread.php?tid=19548